İş kazaları, çalışanların bedensel ve ruhsal bütünlüğünü doğrudan etkileyen, çoğu zaman telafisi zor sonuçlar doğuran olaylardır. Bu tür kazalar sonucunda işçinin veya yakınlarının maddi ve manevi zararlarının giderilmesi amacıyla iş kazası tazminat davaları gündeme gelir. İş kazası nedeniyle açılacak davalar, hem iş hukuku hem de sosyal güvenlik hukuku bakımından teknik detaylar içeren özel bir yargılama sürecine sahiptir.
Bu yazıda; iş kazası tazminat davasının şartlarından zamanaşımına, yetkili mahkemeden Yargıtay uygulamalarına kadar merak edilen tüm hususlar ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
İş Kazası Tazminat Davası ve Şartları
İş kazası tazminat davası açılabilmesi için öncelikle yaşanan olayın hukuken iş kazası olarak kabul edilmesi gerekir. Bunun yanında işçinin uğradığı zarar ile iş kazası arasında illiyet bağı bulunmalıdır.
İş Kazası Tazminat Davası Nedir?
İş kazası tazminat davası; işçinin iş kazası sonucu uğradığı bedensel, ekonomik ve psikolojik zararların giderilmesi amacıyla işverene veya sorumlulara karşı açılan maddi ve manevi tazminat davasıdır. Bu dava işçi tarafından açılabileceği gibi, ölüm halinde işçinin yakınları tarafından da açılabilir.
İş Kazası Sayılan Haller Nelerdir?
Bir olayın iş kazası sayılabilmesi için 5510 sayılı Kanun kapsamında aşağıdaki durumlardan birinde gerçekleşmiş olması gerekir:
- İşçinin işyerinde bulunduğu sırada,
- İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle,
- İşveren tarafından görevlendirildiği bir yerde,
- Emziren kadın işçinin süt izni sırasında,
- İşverenin sağladığı taşıtla işe gidiş geliş sırasında.
Bu hallerden birinin varlığı halinde meydana gelen kazalar iş kazası olarak değerlendirilir.
İş Kazası Tazminat Davası Açma Süresi (Zamanaşımı)
İş kazası nedeniyle açılacak maddi ve manevi tazminat davalarında genel zamanaşımı süresi 10 yıldır. Ancak olay aynı zamanda suç teşkil ediyorsa, ceza zamanaşımı süresi uygulanabilir ve bu süre daha uzun olabilir.
Zamanaşımı, kural olarak iş kazasının meydana geldiği tarihten itibaren başlar.
Maddi ve Manevi Tazminat Davasında İstenebilecek Zararlar
İş kazası sonucu açılan davalarda farklı zarar kalemleri talep edilebilir.
Maddi Tazminat Kalemleri
- Tedavi giderleri
- Sürekli iş göremezlik zararları
- Geçici iş göremezlik kaybı
- Kazanç kaybı
- Destekten yoksun kalma tazminatı
Manevi Tazminat
İşçinin yaşadığı acı, elem ve ızdırabın bir nebze de olsa giderilmesi amacıyla talep edilir.
İş Kazaları Tazminat Davalarında Yetkili Mahkeme
İş kazası tazminat davalarında görevli mahkeme İş Mahkemeleridir. Yetkili mahkeme ise:
- İşçinin işini yaptığı yer mahkemesi
- Davalının yerleşim yeri mahkemesi
- İş kazasının meydana geldiği yer mahkemesi
olabilir.
İş Kazasının Tespiti Davası
Bazı durumlarda Sosyal Güvenlik Kurumu kazayı iş kazası olarak kabul etmeyebilir. Bu durumda iş kazasının tespiti davası açılması zorunlu hale gelir.
Tazminat Davasından Önce İş Kazasının Tespiti Davası Açılmalıdır
SGK tarafından iş kazası kabul edilmeyen olaylarda, tazminat davasına geçilmeden önce mutlaka iş kazasının tespiti davası açılmalı ve bu dava kesinleşmelidir.
İş Kazası Tazminat Davasından Önce İşçinin Maluliyetinin Tespiti
Tazminat miktarının belirlenebilmesi için işçinin maluliyet oranının kesin olarak tespit edilmesi gerekir. Bu tespit genellikle Adli Tıp Kurumu veya yetkili sağlık kurulları tarafından yapılır.
Maluliyet oranı arttıkça talep edilebilecek tazminat miktarı da artar.
İş Kazası Tazminat Davası Ne Kadar Sürer?
İş kazası tazminat davalarının süresi;
- Bilirkişi raporlarının sayısına,
- Kusur ve maluliyet tespitlerine,
- Taraf sayısına,
göre değişmekle birlikte ortalama 1,5 – 3 yıl arasında sonuçlanmaktadır.
İş Kazası Tazminat Davası Yargıtay Kararları
Yargıtay, iş kazası davalarında özellikle şu hususlara önem vermektedir:
- Kusur raporlarının teknik ve denetime elverişli olması
- İşçinin gerçek ücretinin tespit edilmesi
- Manevi tazminatın hakkaniyete uygun belirlenmesi
Bu içtihatlar, yerel mahkemeler için yol gösterici niteliktedir.
Ölümlü İş Kazası Nedeniyle Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Kimlere Verilir?
Ölümlü iş kazalarında;
- Eş
- Çocuklar
- Anne ve baba
destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Burada esas alınan kriter, ölen işçinin fiilen destek sağlıyor olmasıdır.
Ölümlü İş Kazası Nedeniyle Asıl İşveren / Alt İşveren İlişkisinde Sorumluluk
Asıl işveren ve alt işveren (taşeron) ilişkisi bulunan işyerlerinde meydana gelen iş kazalarında müteselsil sorumluluk söz konusudur. İşçi veya yakınları, her iki işverene karşı da dava açabilir.
İş Kazasında Manevi Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?
Manevi tazminat miktarı belirlenirken;
- Olayın ağırlığı
- İşçinin kusur durumu
- Tarafların ekonomik durumu
- Kazanın sonuçları
dikkate alınır. Amaç zenginleşme değil, yaşanan manevi zararın hafifletilmesidir.
Ölümlü İş Kazası Nedeniyle Manevi Tazminat Miktarı Ne Kadardır?
Ölümlü iş kazalarında, yakınların her biri için ayrı ayrı manevi tazminata hükmedilebilir. Miktar, Yargıtay’ın yerleşik içtihatları doğrultusunda belirlenir.
İş Kazası Nedeniyle Maddi ve Manevi Tazminat Davası ve Maluliyetin Artması
İşçinin maluliyet oranı zaman içinde artarsa, daha önce açılan davadan bağımsız olarak ek tazminat davası açılması mümkündür. Bu durumda yeni zamanaşımı, maluliyetin kesinleştiği tarihten itibaren başlar.
İş Kazası Maluliyeti Nedeniyle Tazminat Davasında Zamanaşımı
Maluliyetin sonradan artması halinde zamanaşımı süresi, artışın kesinleştiği tarihte başlar. Bu durum uygulamada sıklıkla karşılaşılan bir istisnadır.
İş Kazası Tazminat Davasına Ceza Mahkemesi Kararının Etkisi
Ceza mahkemesinde verilen kusur tespitleri, hukuk mahkemesini bağlamaz. Ancak ceza dosyasında yer alan deliller ve bilirkişi raporları hukuk davasında takdiri delil olarak değerlendirilir.
İş Kazası Tazminat Davası ile Yaralanan İşçinin Yakınları Tazminat İsteyebilir mi?
Yaralanmalı iş kazalarında, işçinin yakınları kural olarak maddi tazminat isteyemez. Ancak olayın ağırlığına göre manevi tazminat talep edebilirler.
Yaralanmalı İş Kazası Maluliyet Oranına Dair Bilirkişi Raporları Arasında Çelişki
Farklı bilirkişi raporları arasında çelişki bulunması halinde mahkeme, yeni bir bilirkişi raporu alarak çelişkiyi gidermek zorundadır. Aksi halde karar bozulabilir.
İş Kazası Tazminat Davasında İşçinin Gerçek Ücretinin Belirlenmesi
Tazminat hesabında esas alınacak ücret, işçinin gerçek ücretidir. Bordro ile fiili ücret arasında fark varsa tanık beyanları ve emsal ücret araştırması yapılır.
Kalp Krizi İş Kazası mıdır? İş Kazası Tazminat Davası Açılabilir mi?
İşyerinde veya işin yürütümü sırasında meydana gelen kalp krizleri, uygun illiyet bağı kurulması halinde iş kazası sayılabilir ve tazminat davasına konu edilebilir.
İş Kazasında Kaçınılmazlık Unsuru
Kaçınılmazlık; tüm önlemler alınmasına rağmen kazanın meydana gelmesi halidir. Kaçınılmazlık oranı, kusur tespitinde dikkate alınır ancak işverenin sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmaz.
İş Kazasında Kusur Raporunun Usulüne Uygun Olması Gerekir
Kusur raporlarının;
- Alanında uzman kişilerce hazırlanması
- Gerekçeli olması
- Denetime elverişli bulunması
zorunludur. Aksi halde hükme esas alınamaz.
Öncelikle İş Kazasının Tespiti Zorunluluğu
Sonuç olarak; iş kazası nedeniyle tazminat talep edilebilmesi için öncelikle kazanın hukuken iş kazası olarak kabul edilmesi şarttır. Bu tespit yapılmadan açılan tazminat davaları usulden reddedilebilir.