Haklı fesih, iş sözleşmesinin taraflarından birinin, sözleşmeyi derhal ve bildirim süresi beklemeden sona erdirebilmesini ifade eder. İş ilişkisinde güven unsurunun zedelenmesi, çalışma koşullarının çekilmez hâle gelmesi veya sözleşmeye aykırı davranışların varlığı halinde haklı fesih gündeme gelir.
Haklı fesih, hem işçi hem de işveren açısından mümkün olup, sonuçları bakımından ciddi hukuki etkiler doğurur. Bu nedenle hangi durumların haklı fesih sayıldığı ve fesih sonrası hakların doğru bilinmesi büyük önem taşır.
Haklı Fesih Ne Anlama Gelir?
Haklı fesih; iş sözleşmesinin, karşı tarafın ağır ve devamı beklenemeyecek nitelikteki davranışları nedeniyle, derhal sona erdirilmesidir. Bu fesih türünde ihbar süresi uygulanmaz ve fesheden tarafın beklemesi hukuken beklenemez.
Haklı fesih, iş sözleşmesinin devamının dürüstlük kuralına aykırı hâle gelmesi durumlarında gündeme gelir.
Haklı Fesih ile Geçerli Fesih Arasındaki Fark
Uygulamada bu iki kavram sıklıkla karıştırılmaktadır.
- Haklı fesih: Derhal fesih söz konusudur, ağır ihlal gerekir.
- Geçerli fesih: Bildirim sürelerine uyularak yapılan, daha hafif nedenlere dayanan fesihtir.
Haklı fesihte taraflar arasındaki güven ilişkisi tamamen ortadan kalkmıştır.
İşçi Açısından Haklı Fesih Nedir?
İşçi, bazı durumlarda iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. Bu hâller kanunda sınırlı sayıda sayılmıştır.
Sağlık Sebepleriyle Haklı Fesih
İşçinin yaptığı işin, sağlığı veya yaşamı için tehlike oluşturması durumunda işçi haklı fesih yapabilir. Aynı şekilde işyerindeki koşulların işçinin sağlığını bozması da bu kapsamdadır.
Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırılık
İşverenin;
- Ücretleri zamanında ödememesi
- Hakaret, mobbing veya tehditte bulunması
- İşçiye karşı cinsel tacizde bulunması
- Gerçek dışı vaatlerle işçiyi yanıltması
gibi davranışları, işçi açısından haklı fesih sebebidir.
Zorlayıcı Sebepler
İşyerinde meydana gelen ve işin bir haftadan fazla durmasına yol açan zorlayıcı sebepler de işçiye haklı fesih hakkı tanır.
İşveren Açısından Haklı Fesih Nedir?
İşveren de bazı ağır durumlarda iş sözleşmesini derhal feshedebilir.
İşçinin Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırı Davranışı
İşçinin;
- İşvereni yanıltması
- Hırsızlık yapması
- İşverene veya diğer çalışanlara hakaret etmesi
- İşyerinde güveni kötüye kullanması
işveren açısından haklı fesih sebebidir.
Devamsızlık Nedeniyle Haklı Fesih
İşçinin;
- Haklı bir neden olmaksızın ardı ardına iki iş günü,
- Bir ayda toplam üç iş günü,
işe gelmemesi haklı fesih sebebi oluşturabilir.
Sağlık Sebepleri ve Zorlayıcı Haller
İşçinin bulaşıcı veya işyerinde çalışması sakıncalı bir hastalığa yakalanması ya da zorlayıcı nedenlerle işine devam edememesi hâlinde işveren haklı fesih yoluna gidebilir.
Haklı Fesihte Bildirim Süresi Var Mıdır?
Haklı fesihte bildirim (ihbar) süresi yoktur. Taraf, fesih sebebini öğrendiği andan itibaren makul süre içinde sözleşmeyi derhal feshedebilir.
Ancak fesih hakkının uzun süre kullanılmaması, bu hakkın zımnen kaybedilmesine yol açabilir.
Haklı Fesihte Kıdem ve İhbar Tazminatı
Haklı fesihte tazminat sonuçları, feshi kimin yaptığına göre değişir.
İşçi Haklı Fesih Yaparsa
- Kıdem tazminatına hak kazanır
- İhbar tazminatı ödemez
İşveren Haklı Fesih Yaparsa
- İşçi kıdem ve ihbar tazminatı alamaz
Bu ayrım uygulamada en çok uyuşmazlık yaşanan konulardan biridir.
Haklı Fesih Nasıl Yapılmalıdır?
Haklı fesih, yazılı şekilde yapılmalı ve fesih sebebi açıkça belirtilmelidir. Fesih bildiriminde sebep gösterilmemesi veya yanlış sebep gösterilmesi, feshin haksız sayılmasına yol açabilir.
Ayrıca fesih sebebinin ispatlanabilir olması büyük önem taşır.
Haklı Fesihte İspat Yükü Kime Aittir?
Haklı fesih iddiasında bulunan taraf, fesih sebebini ispatlamakla yükümlüdür. İşçi veya işveren, iddia ettiği haklı fesih nedenini somut delillerle ortaya koymalıdır.
Haklı Fesihte Zamanaşımı ve Süreler
Haklı fesih sebepleri öğrenildikten sonra makul süre içinde kullanılmalıdır. Özellikle ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık hâllerinde, fesih hakkı gecikmeksizin kullanılmalıdır.
Aksi halde fesih hakkı düşebilir.
Haklı Fesih Davalarında Yargı Uygulaması
Mahkemeler ve yüksek yargı, haklı fesih iddialarını değerlendirirken:
- Fesih sebebinin ağırlığını
- Tarafların davranışlarını
- Olayın sürekliliğini
- İspat durumunu
birlikte değerlendirir. Haklı fesih istisnai bir yol olduğu için dar yorumlanır.
Haklı Fesih Haksız Çıkarsa Ne Olur?
Haklı fesih iddiası ispatlanamazsa, fesih haksız fesih olarak değerlendirilir. Bu durumda fesheden taraf;
- Kıdem ve ihbar tazminatı
- İşçilik alacakları
- Şartları varsa işe iade sonuçları
ile karşı karşıya kalabilir.
Haklı Fesih Son Çare Olmalıdır
Haklı fesih, iş ilişkisinin sürdürülmesinin artık mümkün olmadığı istisnai hâller için öngörülmüştür. Bu nedenle hem işçi hem de işveren açısından son çare olarak değerlendirilmelidir.
Haklı fesih sürecinin hatalı yürütülmesi, ciddi hak kayıplarına yol açabileceğinden, hukuki sürecin dikkatle yönetilmesi büyük önem taşır.