İşsizlik maaşı, kendi isteği ve kusuru dışında işsiz kalan sigortalı çalışanlara, işsiz kaldıkları dönemde geçici bir gelir desteği sağlamak amacıyla verilen önemli bir sosyal güvencedir. İşsizlik maaşı, işçinin işten çıkarılması sonrası geçim sıkıntısını hafifletmeyi ve yeni bir iş bulana kadar ekonomik destek sunmayı hedefler.
Ancak işsizlik maaşı, her işten çıkarılan çalışana otomatik olarak bağlanmaz. Bu haktan yararlanabilmek için kanunda belirlenen şartların eksiksiz olarak sağlanması gerekir. Bu yazıda işsizlik maaşının ne olduğu, kimlerin hak kazandığı, başvuru süreci, ödeme süreleri ve uygulamada sıkça karşılaşılan sorunlar ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
İşsizlik Maaşı Nedir?
İşsizlik maaşı; hizmet akdine tabi olarak çalışan sigortalılara, iş sözleşmelerinin sona ermesi halinde belirli sürelerle ödenen nakdi bir sosyal güvenlik yardımıdır. Bu ödeme, İşsizlik Sigortası Fonu tarafından karşılanır.
İşsizlik maaşı, işçiye düzenli ve sürekli bir gelir sağlama amacı taşımaz; geçici bir destek niteliğindedir.
İşsizlik Maaşı Kimlere Verilir?
İşsizlik maaşından yalnızca 4/A (SSK) kapsamında çalışan işçiler yararlanabilir. Bağ-Kur’lu veya memur statüsündeki çalışanlar işsizlik maaşı alamaz.
İşsizlik Maaşı Alma Şartları Nelerdir?
İşsizlik maaşı alabilmek için aşağıdaki şartların birlikte sağlanması gerekir.
Kendi İsteği ve Kusuru Dışında İşsiz Kalmak
İşçi, iş sözleşmesini kendi isteğiyle sona erdirmemiş olmalıdır. Yani;
- İşveren tarafından işten çıkarılma
- Geçerli veya haksız fesih
- Belirli süreli sözleşmenin sona ermesi
gibi haller işsizlik maaşı açısından uygun kabul edilir.
İstifa eden işçiler, kural olarak işsizlik maaşı alamaz.
Son 120 Gün Hizmet Akdine Tabi Çalışmış Olmak
İşçinin, işten ayrılmadan önceki son 120 gün boyunca kesintisiz sigortalı olarak çalışmış olması gerekir. Kısa süreli ücretsiz izin veya rapor gibi bazı haller bu süreyi kesmeyebilir.
Son 3 Yılda En Az 600 Gün Prim Ödenmiş Olması
İşçinin, işten ayrılmadan önceki son 3 yıl içinde en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olması gerekir.
Süresinde Başvuru Yapmak
İşten ayrıldıktan sonra 30 gün içinde işsizlik maaşı için başvuru yapılmalıdır. Bu süre hak düşürücü değildir; ancak gecikilen süre, maaş süresinden düşülür.
İşsizlik Maaşı Ne Kadar Süreyle Ödenir?
İşsizlik maaşının süresi, işçinin prim gün sayısına göre belirlenir.
600 Gün Prim Olanlar
- 180 gün (6 ay) işsizlik maaşı
900 Gün Prim Olanlar
- 240 gün (8 ay) işsizlik maaşı
1080 Gün Prim Olanlar
- 300 gün (10 ay) işsizlik maaşı
İşsizlik Maaşı Ne Kadar?
İşsizlik maaşı, işçinin son 4 aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanır.
Hesaplama Yöntemi
Günlük ortalama brüt kazancın %40’ı
Ancak ödenecek işsizlik maaşı, brüt asgari ücretin %80’ini geçemez.
İşsizlik Maaşı Nasıl Hesaplanır?
Hesaplama yapılırken;
- Son 4 aylık brüt ücret,
- Toplam gün sayısı,
- Günlük kazanç
esas alınır. Bulunan tutar aylık ödeme olarak belirlenir.
İşsizlik Maaşı Nasıl ve Nereye Başvurulur?
İşsizlik maaşı başvurusu;
- İŞKUR’a şahsen,
- İŞKUR’un internet sitesi üzerinden,
- E-Devlet sistemi aracılığıyla
yapılabilir.
Başvurunun ardından ödeme uygunluk durumu İŞKUR tarafından değerlendirilir.
İşsizlik Maaşı Ne Zaman Yatar?
İşsizlik maaşı, başvurunun kabul edilmesinden sonra her ayın 5’inde ödenir. Ödeme, işçinin PTT hesabına veya tanımlı banka hesabına yatırılır.
İşsizlik Maaşı Alırken Sağlık Hizmetlerinden Yararlanılır Mı?
Evet. İşsizlik maaşı alan kişiler ve bakmakla yükümlü oldukları aile bireyleri, genel sağlık sigortası kapsamında sağlık hizmetlerinden yararlanmaya devam eder.
Bu primler, İşsizlik Sigortası Fonu tarafından karşılanır.
İşsizlik Maaşı Hangi Hallerde Kesilir?
İşsizlik maaşı bazı durumlarda kesilir.
Yeni Bir İşe Girilmesi
İşsizlik maaşı alan kişi, sigortalı bir işe başlarsa maaş kesilir.
İŞKUR’un Teklif Ettiği İşi Reddetmek
İŞKUR tarafından mesleğine ve şartlarına uygun bir iş teklifinin haklı bir neden olmaksızın reddedilmesi, işsizlik maaşının kesilmesine neden olur.
Eğitim ve Kurslara Katılmamak
İŞKUR’un yönlendirdiği mesleki eğitim veya kurslara mazeretsiz katılmamak, maaşın kesilmesine yol açabilir.
Gelir Getirici Faaliyette Bulunmak
Kayıt dışı veya sigortalı şekilde gelir getirici faaliyette bulunmak, işsizlik maaşının kesilmesini gerektirir.
İşsizlik Maaşı ile Kıdem ve İhbar Tazminatı İlişkisi
İşsizlik maaşı almak, kıdem veya ihbar tazminatı alınmasına engel değildir. Bu haklar birbirinden bağımsızdır.
İşten Çıkış Kodunun İşsizlik Maaşına Etkisi
İşsizlik maaşı bağlanmasında SGK işten çıkış kodu büyük önem taşır.
- Kod 4, 15, 42 → İşsizlik maaşı alınabilir
- Kod 3, 29 → Kural olarak işsizlik maaşı alınamaz
Ancak çıkış kodu gerçeği yansıtmıyorsa, bu durum dava yoluyla ispatlanabilir.
İşsizlik Maaşı Alınamazsa Ne Yapılabilir?
İşsizlik maaşı başvurusu reddedilen işçi;
- SGK çıkış koduna itiraz edebilir
- Arabuluculuk ve dava yoluna gidebilir
- Gerçek fesih nedenini ispatlayabilir
Mahkeme kararıyla işsizlik maaşı hakkı doğabilir.
Yargı Uygulamasında İşsizlik Maaşı
Yargı kararlarında, işçinin kendi kusuru dışında işsiz kalıp kalmadığı esas alınmaktadır. Çıkış kodu tek başına bağlayıcı kabul edilmemektedir.
İşsizlik Maaşı Geçici Ama Hayati Bir Destektir
İşsizlik maaşı, işsiz kalan işçiler için önemli bir sosyal güvencedir. Ancak bu haktan yararlanabilmek için kanunda öngörülen şartların doğru değerlendirilmesi ve başvurunun süresinde yapılması gerekir.
Özellikle işten çıkış şekli ve kodu, işsizlik maaşı açısından belirleyici olduğundan, hak kaybı yaşanmaması adına sürecin dikkatle takip edilmesi büyük önem taşır.