Ticari uyuşmazlıkların hızlı, ekonomik ve etkin şekilde çözümlenmesi amacıyla hukuk sistemimizde zorunlu arabuluculuk kurumu önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle ticari hayatın yoğunluğu ve dava süreçlerinin uzunluğu dikkate alındığında, dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması, taraflar açısından ciddi avantajlar sağlamaktadır.
Ticari davalarda zorunlu arabuluculuk, belirli türdeki uyuşmazlıklar için dava şartı olarak kabul edilmiştir. Bu yazıda ticari davalarda zorunlu arabuluculuğun ne olduğu, hangi davalarda uygulandığı, başvuru süreci, istisnaları ve hukuki sonuçları ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
Zorunlu Arabuluculuk Nedir?
Zorunlu arabuluculuk, kanunda açıkça belirtilen bazı uyuşmazlık türlerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulmasını zorunlu kılan alternatif uyuşmazlık çözüm yoludur.
Taraflar, arabuluculuk sürecinde serbest iradeleriyle anlaşabilir; anlaşma sağlanamazsa dava açma hakları saklıdır.
Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuğun Hukuki Dayanağı
Ticari davalarda zorunlu arabuluculuk, Türk Ticaret Kanunu’nda yapılan düzenleme ile hukuk sistemimize girmiştir. Bu düzenleme ile belirli ticari uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulması dava şartı haline getirilmiştir.
Dava şartı olması, arabuluculuğa başvurulmadan açılan davaların usulden reddedilmesi sonucunu doğurur.
Ticari Dava Nedir?
Ticari dava; tarafların tacir olup olmamasına veya uyuşmazlığın ticari işletmeyle ilgili olup olmamasına göre belirlenen dava türüdür.
Ticari davalar genel olarak:
- Mutlak ticari davalar
- Nispi ticari davalar
olmak üzere ikiye ayrılır.
Hangi Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk Vardır?
Zorunlu arabuluculuk, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda uygulanır.
Zorunlu Arabuluculuğa Tabi Ticari Davalar
Başlıca örnekler şunlardır:
- Alacak davaları
- Tazminat davaları (ticari nitelikli)
- Fatura bedeline dayalı davalar
- Cari hesap alacakları
- Sözleşmeden doğan para alacakları
- Haksız rekabetten doğan tazminat talepleri
Bu davalarda arabulucuya başvurulmadan dava açılamaz.
Hangi Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk Yoktur?
Bazı ticari davalar zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır.
Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı Dışında Kalan Davalar
- İflas davaları
- İflasın ertelenmesi talepleri
- Konkordato davaları
- İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri
- Tespit davaları (para talebi içermeyen)
Bu davalarda doğrudan dava açılabilir.
Ticari Davalarda Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?
Zorunlu arabuluculuk başvurusu;
- Uyuşmazlığın taraflarından biri tarafından
- Arabuluculuk bürosuna yazılı veya elektronik başvuruyla
yapılır.
Başvuruda uyuşmazlığın konusu, taraf bilgileri ve talep açıkça belirtilmelidir.
Arabulucunun Görevlendirilmesi
Başvuru sonrasında arabuluculuk bürosu tarafından arabulucu atanır. Taraflar isterlerse belirli bir arabulucu üzerinde de anlaşabilirler.
Arabulucu, taraflarla iletişime geçerek ilk toplantı tarihini belirler.
Arabuluculuk Süreci Nasıl İlerler?
Arabuluculuk süreci, tarafların katılımıyla gerçekleştirilen toplantılarla yürütülür.
Süre
Ticari davalarda arabuluculuk süresi kural olarak 6 haftadır. Zorunlu hallerde bu süre 2 hafta uzatılabilir.
Tarafların Katılımı
Tarafların toplantılara bizzat veya vekilleri aracılığıyla katılması mümkündür. İlk toplantıya geçerli bir mazeret olmaksızın katılmayan taraf, bazı yaptırımlarla karşılaşabilir.
Arabuluculukta Anlaşma Sağlanırsa Ne Olur?
Taraflar arabuluculuk sürecinde anlaşırsa, anlaşma belgesi düzenlenir. Bu belge:
- Tarafları bağlar
- İcra edilebilirlik şerhi alındığında ilam niteliği kazanır
Bu durumda artık dava açılmasına gerek kalmaz.
Arabuluculukta Anlaşma Sağlanamazsa Ne Olur?
Anlaşma sağlanamazsa arabulucu, son tutanak düzenler. Bu tutanakla birlikte taraflar dava açabilir.
Dava açılırken son tutanağın dilekçeye eklenmesi zorunludur.
Zorunlu Arabuluculuğa Başvurulmadan Dava Açılırsa Ne Olur?
Zorunlu arabuluculuğa tabi bir ticari davada, arabulucuya başvurulmadan dava açılırsa mahkeme:
- Dava şartı yokluğu nedeniyle
- Davayı usulden reddeder
Bu durum ciddi zaman ve hak kaybına yol açabilir.
Arabuluculuk Ücretini Kim Öder?
Arabuluculuk ücreti:
- Anlaşma sağlanamazsa ilk iki saat için devlet tarafından karşılanır
- Anlaşma sağlanırsa taraflarca, aksi kararlaştırılmadıkça eşit şekilde ödenir
Ücret, arabuluculuk tarifesine göre belirlenir.
Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuğun Avantajları
- Daha kısa sürede çözüm
- Düşük maliyet
- Tarafların ticari ilişkisini koruma imkânı
- Gizlilik
- Esnek çözüm yolları
Bu nedenlerle zorunlu arabuluculuk, ticari hayat açısından önemli bir alternatiftir.
Zorunlu Arabuluculuk ile İhtiyati Tedbir İlişkisi
Zorunlu arabuluculuk süreci devam ederken, taraflar ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz talep edebilir. Bu talepler, arabuluculuğa başvuru zorunluluğundan bağımsızdır.
Ticari Davalarda Arabuluculukta İspat ve Belgeler
Arabuluculuk sürecinde taraflar:
- Sözleşmeler
- Faturalar
- Cari hesap dökümleri
- Yazışmalar
gibi belgeleri sunabilir. Ancak arabuluculukta sunulan beyanlar, dava aşamasında aleyhe delil olarak kullanılamaz.
Yargı Uygulamasında Zorunlu Arabuluculuk
Mahkemeler, zorunlu arabuluculuğu dava şartı olarak sıkı şekilde uygulamakta; eksiklik halinde davaları usulden reddetmektedir. Bu nedenle dava açmadan önce arabuluculuk sürecinin doğru tamamlanması büyük önem taşır.
Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk Ne Kadar Sürer?
Uygulamada ticari arabuluculuk süreçleri genellikle:
- 2 – 6 hafta arasında
sonuçlanmaktadır. Anlaşma sağlanması halinde dava sürecine kıyasla çok daha hızlı çözüm elde edilir.
Zorunlu Arabuluculuk Ticari Uyuşmazlıklarda Etkin Bir Yoldur
Ticari davalarda zorunlu arabuluculuk, hem mahkemelerin iş yükünü azaltan hem de taraflara hızlı ve ekonomik çözüm sunan önemli bir hukuki mekanizmadır. Ancak hangi davaların zorunlu arabuluculuğa tabi olduğunun doğru tespit edilmesi ve sürecin usule uygun yürütülmesi gerekmektedir.
Aksi halde, dava şartı eksikliği nedeniyle davanın reddi gibi ciddi sonuçlarla karşılaşılması mümkündür.