Tüketici ile satıcı veya sağlayıcı arasında çıkan uyuşmazlıklar, günlük hayatta en sık karşılaşılan hukuki sorunların başında gelmektedir. Ayıplı mal, ayıplı hizmet, sözleşmeden dönme, bedel iadesi ve tazminat talepleri gibi pek çok konuda taraflar arasında anlaşmazlık yaşanabilmektedir. Bu uyuşmazlıkların mahkemeye taşınmadan önce arabuluculuk yoluyla çözülmesi, hem tüketici hem de satıcı açısından önemli avantajlar sağlamaktadır.
Tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk, belirli uyuşmazlık türleri bakımından zorunlu dava şartı haline getirilmiştir. Bu yazıda tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuğun ne olduğu, hangi davalarda zorunlu olduğu, başvuru süreci, istisnalar ve hukuki sonuçlar ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
Arabuluculuk Nedir?
Arabuluculuk; tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişi olan arabulucunun, uyuşmazlık yaşayan tarafları bir araya getirerek iletişim kurmalarını sağladığı ve çözüm üretmelerine yardımcı olduğu alternatif uyuşmazlık çözüm yoludur.
Arabuluculukta amaç, tarafların kendi iradeleriyle anlaşmaya varmasıdır. Arabulucu karar vermez, çözümü dayatmaz.
Tüketici Uyuşmazlığı Nedir?
Tüketici uyuşmazlığı; bir tarafı tüketici, diğer tarafı ise satıcı veya sağlayıcı olan ve tüketici işlemlerinden doğan hukuki ihtilaflardır.
Tüketici işlemi; mal veya hizmet piyasalarında ticari ya da mesleki amaçlarla hareket edenler ile tüketiciler arasında kurulan her türlü sözleşme ve hukuki işlemi ifade eder.
Tüketici Uyuşmazlıklarında Arabuluculuğun Hukuki Dayanağı
Tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk, tüketicinin korunması ve yargı yükünün azaltılması amacıyla getirilen düzenlemelerle hukuk sistemimize dahil edilmiştir. Belirli tüketici davalarında, arabuluculuğa başvurulması dava şartı olarak kabul edilmiştir.
Dava şartı olması, arabulucuya başvurulmadan açılan davaların usulden reddedilmesi sonucunu doğurur.
Tüketici Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk Var Mıdır?
Evet. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan bazı tüketici davalarında, dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunludur.
Ancak her tüketici uyuşmazlığı zorunlu arabuluculuk kapsamına girmez.
Hangi Tüketici Davalarında Zorunlu Arabuluculuk Vardır?
Zorunlu arabuluculuk, özellikle parasal talepler içeren tüketici davalarında uygulanır.
Zorunlu Arabuluculuğa Tabi Tüketici Davaları
Başlıca örnekler şunlardır:
- Bedel iadesi talepleri
- Ayıplı mal nedeniyle para iadesi davaları
- Ayıplı hizmetten doğan alacak talepleri
- Tüketici sözleşmelerinden kaynaklanan tazminat davaları
- Abonelik sözleşmelerine dayalı parasal talepler
Bu davalarda arabulucuya başvurulmadan dava açılamaz.
Hangi Tüketici Davalarında Arabuluculuk Zorunlu Değildir?
Bazı tüketici uyuşmazlıkları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında tutulmuştur.
Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı Dışında Kalan Davalar
- Tüketici hakem heyeti görev alanına giren uyuşmazlıklar
- Manevi tazminat davaları (tek başına açılan)
- İhtiyati tedbir talepleri
- Tespit davaları (parasal talep içermeyen)
- Seri ayıplı ürünlere ilişkin toplu davalar
Bu davalarda doğrudan dava açılabilir.
Tüketici Hakem Heyeti ile Arabuluculuk Arasındaki Fark
Tüketici hakem heyeti, belirli parasal sınırlar dahilinde zorunlu başvuru yoludur. Bu sınırların altındaki uyuşmazlıklarda arabuluculuk veya dava yoluna gidilemez; hakem heyetine başvurmak gerekir.
Parasal sınırların üzerindeki uyuşmazlıklarda ise arabuluculuk veya dava gündeme gelir.
Tüketici Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Başvurusu Nasıl Yapılır?
Arabuluculuk başvurusu;
- Tüketici veya satıcı tarafından
- Arabuluculuk bürosuna yazılı ya da elektronik ortamda
yapılabilir.
Başvuruda taraf bilgileri, uyuşmazlığın konusu ve talep açıkça belirtilmelidir.
Arabulucunun Görevlendirilmesi
Başvurunun ardından arabuluculuk bürosu tarafından bir arabulucu atanır. Taraflar isterlerse belirli bir arabulucu üzerinde anlaşabilir.
Arabulucu, tarafları toplantıya davet ederek süreci başlatır.
Arabuluculuk Süreci Nasıl İlerler?
Arabuluculuk süreci, tarafların katılımıyla yapılan toplantılarla yürütülür.
Süre
Tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk süresi kural olarak 3 hafta olup, zorunlu hallerde 1 hafta uzatılabilir.
Toplantılara Katılım
Taraflar toplantılara:
- Bizzat,
- Vekilleri aracılığıyla
katılabilir. İlk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf, yargılama giderleri açısından sorumlulukla karşılaşabilir.
Arabuluculukta Anlaşma Sağlanırsa Ne Olur?
Taraflar anlaşmaya varırsa anlaşma belgesi düzenlenir. Bu belge:
- Tarafları bağlar
- İcra edilebilirlik şerhi alındığında ilam niteliği kazanır
Anlaşma sağlandığında dava açılmasına gerek kalmaz.
Arabuluculukta Anlaşma Sağlanamazsa Ne Olur?
Anlaşma sağlanamazsa arabulucu, son tutanak düzenler. Bu tutanak, dava açmanın ön şartıdır.
Dava açılırken bu tutanağın dilekçeye eklenmesi zorunludur.
Arabuluculuğa Başvurulmadan Dava Açılırsa Ne Olur?
Zorunlu arabuluculuk kapsamındaki bir tüketici davasında, arabulucuya başvurulmadan dava açılırsa mahkeme:
- Dava şartı yokluğu nedeniyle
- Davayı usulden reddeder
Bu durum, ciddi zaman ve hak kaybına yol açabilir.
Arabuluculuk Ücreti Kim Tarafından Ödenir?
- Anlaşma sağlanamazsa, ilk görüşmeler için ücret devlet tarafından karşılanır
- Anlaşma sağlanırsa, ücret taraflarca eşit şekilde ödenir (aksi kararlaştırılmadıkça)
Ücret, arabuluculuk tarifesine göre belirlenir.
Tüketici Uyuşmazlıklarında Arabuluculuğun Avantajları
- Hızlı çözüm
- Düşük maliyet
- Taraflar arasında uzlaşma imkânı
- Gizlilik
- Mahkeme yükünün azalması
Bu avantajlar, tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuğu etkili bir yol haline getirmektedir.
Arabuluculukta Sunulan Belgeler Delil Olur Mu?
Arabuluculuk sürecinde sunulan beyan ve belgeler, tarafların rızası olmadıkça mahkemede aleyhe delil olarak kullanılamaz. Bu gizlilik ilkesi, tarafların rahatça müzakere yapmasını sağlar.
Yargı Uygulamasında Tüketici Arabuluculuğu
Mahkemeler, tüketici davalarında zorunlu arabuluculuk şartını titizlikle denetlemektedir. Son tutanağın dava dilekçesine eklenmemesi halinde davalar usulden reddedilmektedir.
Tüketici Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Ne Kadar Sürer?
Uygulamada tüketici arabuluculuğu süreçleri genellikle:
- 1 – 3 hafta içerisinde
sonuçlanmaktadır. Bu süre, mahkeme sürecine kıyasla oldukça kısadır.
Arabuluculuk Tüketici Uyuşmazlıklarında Etkin Bir Çözümdür
Tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk, taraflara hızlı, ekonomik ve pratik bir çözüm sunan önemli bir hukuki mekanizmadır. Ancak hangi uyuşmazlıkların zorunlu arabuluculuğa tabi olduğunun doğru belirlenmesi ve sürecin usule uygun tamamlanması büyük önem taşır.
Aksi halde dava şartı eksikliği nedeniyle davanın reddi gibi ciddi sonuçlarla karşılaşılması mümkündür.