Trafik kazalarında sigorta şirketlerinin en sık başvurduğu hukuki yollardan biri rücu hakkıdır. Özellikle kazaya karışan sürücünün ehliyetsiz olması halinde, sigorta şirketinin yaptığı ödemeleri sürücüye veya araç sahibine geri istemesi gündeme gelir.
Ancak uygulamada sıkça yanlış bilinen bir husus vardır: Her ehliyetsiz kazada sigorta şirketi otomatik olarak rücu edemez. Rücu hakkının doğabilmesi için belirli hukuki şartların oluşması gerekir.
Bu yazıda ehliyetsiz araç kullanılması halinde sigortanın rücu hakkı, şartları, dava süreci ve savunma imkânları ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
Rücu Hakkı Nedir?
Rücu; bir kişinin hukuken ödemek zorunda kaldığı bir bedeli, asıl sorumlu kişiden geri talep etmesidir.
Trafik kazalarında sistem şu şekilde işler:
- Sigorta şirketi, zarar gören üçüncü kişiye tazminat öder.
- Eğer kazaya sebep olan sürücünün davranışı poliçe şartlarına aykırıysa, sigorta şirketi ödediği bedeli sürücüye rücu eder.
Ehliyetsiz Araç Kullanmak Ne Anlama Gelir?
Ehliyetsiz araç kullanma şu durumları kapsar:
- Hiç sürücü belgesine sahip olmamak
- Sürücü belgesinin iptal edilmiş olması
- Ehliyete geçici olarak el konulmuş olması
- Kullanılan araç sınıfına uygun ehliyete sahip olmamak
Bu haller hukuka aykırıdır ve idari para cezası ile birlikte ciddi hukuki sonuçlar doğurur.
Ehliyetsiz Kazada Sigorta Ödeme Yapar mı?
Evet. Zorunlu trafik sigortası, üçüncü kişilerin zararlarını koruma amacı taşıdığından, sürücü ehliyetsiz olsa bile zarar görene ödeme yapmak zorundadır.
Ancak ödeme yaptıktan sonra sigorta şirketi, ehliyetsiz sürücüye veya araç sahibine rücu edebilir.
Zorunlu Trafik Sigortasında Rücu Şartları
Sigorta şirketinin rücu hakkını kullanabilmesi için bazı şartların oluşması gerekir.
1️⃣ Ehliyetsizlik Tespiti
Kazaya sebep olan sürücünün ehliyetsiz olduğu resmi olarak tespit edilmelidir.
2️⃣ Kusur
Sürücünün kazada kusurlu olması gerekir. Eğer kazada tam kusur karşı taraftaysa, rücu mümkün olmayabilir.
3️⃣ Nedensellik Bağı
Ehliyetsizlik ile kazanın meydana gelmesi arasında illiyet bağı bulunmalıdır.
Örneğin:
- Ehliyetsiz sürücü tamamen kurallara uygun hareket etmiş ve kazaya karşı taraf sebep olmuşsa
- Ehliyetsizlik kazaya etkili değilse
rücu hakkı sınırlı olabilir.
Araç Sahibinin Sorumluluğu
Ehliyetsiz sürücünün aracı kullanmasına izin veren araç sahibi de sorumluluk altına girebilir.
Araç sahibi:
- Aracını bilerek ehliyetsiz kişiye vermişse
- Gerekli denetimi yapmamışsa
sigorta şirketi hem sürücüye hem de araç sahibine rücu edebilir.
Kasko Sigortasında Durum
Kasko sigortası, araç sahibinin kendi zararını karşılayan bir sigortadır.
Çoğu kasko poliçesinde:
- Ehliyetsiz araç kullanımı teminat dışı bırakılmıştır.
Bu durumda:
- Sigorta hasarı ödemez
- Ödeme yaptıysa rücu eder
Poliçe şartları somut olayda belirleyicidir.
Rücu Davası Süreci Nasıl İşler?
Sigorta şirketi ödeme yaptıktan sonra:
- Önce sürücüye ödeme talebi gönderir
- Ödeme yapılmazsa icra takibi başlatır
- Gerekirse rücu davası açar
Bu davalar genellikle Asliye Hukuk Mahkemesi‘nde görülür.
Rücu Davasında İspat Yükü
Sigorta şirketi şu hususları ispat etmek zorundadır:
- Sürücünün ehliyetsiz olduğunu
- Kazada kusurlu olduğunu
- Ödeme yaptığını
- Ehliyetsizlik ile kaza arasında bağlantı bulunduğunu
Bu unsurlar ispatlanamazsa rücu talebi reddedilebilir.
Ceza Davasının Etkisi
Ehliyetsiz araç kullanımı nedeniyle ceza davası açılmış olabilir.
Ceza mahkemesinin:
- Kusur
- Olayın oluş şekli
hakkındaki değerlendirmesi hukuk davasını etkileyebilir. Ancak hukuk hakimi bağımsız değerlendirme yapabilir.
Ehliyetsizliğin Türüne Göre Değerlendirme
Hiç Ehliyeti Olmayan Sürücü
Rücu ihtimali oldukça yüksektir.
Ehliyeti İptal Edilmiş Sürücü
Benzer şekilde rücu gündeme gelir.
Ehliyet Sınıfı Uygun Olmayan Sürücü
Örneğin motosiklet ehliyetiyle otomobil kullanma durumunda, somut olay incelenir.
Rücu Tutarı Ne Kadar Olabilir?
Sigorta şirketi:
- Zarar görene ödediği tazminat
- Faiz
- Yargılama giderleri
kadar rücu edebilir.
Özellikle ağır yaralanmalı veya ölümlü kazalarda bu tutar milyonlarca liraya ulaşabilir.
Rücuya Karşı Savunma İmkânları
Ehliyetsiz sürücü veya araç sahibi şu savunmaları ileri sürebilir:
- Kazada kusur bulunmadığı
- Ehliyetsizliğin kazaya etkisi olmadığı
- Sigorta şirketinin fazla ödeme yaptığı
- Poliçe şartlarının yanlış uygulandığı
Bu nedenle her rücu davası otomatik kazanılmış bir dava değildir.
Zamanaşımı Süresi
Sigorta şirketinin rücu hakkı belirli zamanaşımı süresine tabidir.
Genellikle:
- 2 yıl (öğrenme tarihinden itibaren)
- 10 yıl (olay tarihinden itibaren)
uygulanabilir. Somut olayın niteliği önemlidir.
Yargı Uygulamasında Eğilim
Mahkemeler, ehliyetsiz araç kullanımını ağır ihlal olarak değerlendirmektedir. Ancak yine de:
- Kusur oranı
- Olayın oluş şekli
- İlliyet bağı
ayrıntılı şekilde incelenmektedir.
Sadece ehliyetsiz olmak, tek başına her durumda rücu için yeterli sayılmayabilir.
Ehliyetsiz Kazalarda Maddi Risk
Ehliyetsiz araç kullanımı:
- İdari para cezası
- Ehliyete el koyma
- Ceza sorumluluğu
- Sigorta rücusu
gibi çok yönlü sonuçlar doğurur.
Özellikle ağır kazalarda sürücü ve araç sahibi ciddi mali yük altına girebilir.
Ehliyetsiz Kazada Rücu Güçlü Bir İhtimaldir
Ehliyetsiz araç kullanılması halinde sigorta şirketinin rücu hakkı güçlü bir ihtimaldir. Ancak rücu talebinin hukuka uygun olabilmesi için kusur ve nedensellik bağının somut şekilde ortaya konulması gerekir.
Bu tür davalar teknik bilirkişi incelemesi gerektirdiğinden, sürecin dikkatle takip edilmesi ve hukuki destek alınması önemlidir.