Hizmet tespit davası, sigortalı olarak çalışmasına rağmen Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) eksik bildirilen ya da hiç bildirilmeyen çalışma sürelerinin tespit edilmesi amacıyla açılan davadır. Bu dava, işçinin sosyal güvenlik haklarını korumayı ve kayıt dışı çalışmanın önüne geçmeyi hedefler.
Uygulamada sigortasız çalıştırma, eksik gün bildirimi veya prime esas kazancın düşük gösterilmesi gibi durumlar sıkça görülmektedir. Hizmet tespit davası, bu hukuka aykırılıkların giderilmesi için işçiye tanınmış önemli bir hukuki yoldur.
Hizmet Tespit Davası Nedir?
Hizmet tespit davası; işçinin fiilen çalıştığı halde SGK’ya bildirilmeyen veya eksik bildirilen sigortalılık sürelerinin mahkeme kararıyla tespit edilmesini amaçlayan bir davadır.
Bu dava sonucunda mahkeme, işçinin hangi tarihler arasında çalıştığını ve sigortalı sayılması gerektiğini belirler. Karar, SGK’ya bildirilir ve sigorta kayıtları buna göre düzeltilir.
Hizmet Tespit Davası Neden Açılır?
Hizmet tespit davası genellikle şu nedenlerle açılır:
- İşçinin tamamen sigortasız çalıştırılması
- Sigorta girişinin geç yapılması
- Çalışma gün sayısının eksik bildirilmesi
- Ücretin düşük gösterilmesi (prime esas kazanç)
- Deneme süresinin sigortasız geçirilmesi
Bu durumlar, işçinin emeklilik, sağlık ve diğer sosyal güvenlik haklarını doğrudan etkiler.
Hizmet Tespit Davasını Kimler Açabilir?
Hizmet tespit davası;
- Sigortasız veya eksik sigortalı çalıştırılan işçi
- İşçinin ölümü halinde hak sahipleri
tarafından açılabilir.
İşverenin bu davayı açması söz konusu değildir.
Hizmet Tespit Davası Açma Şartları Nelerdir?
Hizmet tespit davası açılabilmesi için bazı şartların bulunması gerekir.
Fiili Çalışmanın Bulunması
İşçinin işyerinde fiilen çalışmış olması gerekir. Sözleşmenin varlığı tek başına yeterli değildir; fiili çalışma esas alınır.
SGK Bildiriminin Eksik veya Hiç Yapılmamış Olması
Çalışma süresi SGK’ya hiç bildirilmemiş ya da eksik bildirilmiş olmalıdır. Tam ve doğru bildirim yapılmışsa hizmet tespit davası açılamaz.
Süresi İçinde Açılması
Hizmet tespit davası, hak düşürücü süreye tabidir. Bu süre kaçırılırsa dava açma hakkı kaybedilir.
Hizmet Tespit Davasında Hak Düşürücü Süre
Hizmet tespit davası, işçinin sigortasız çalıştığı yılın sonundan itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır.
Örneğin:
- 2020 yılında sigortasız çalışılan bir dönem için
- En geç 31.12.2025 tarihine kadar dava açılmalıdır.
Bu süre mahkeme tarafından re’sen dikkate alınır.
Hizmet Tespit Davasında İspat Yükü
Hizmet tespit davasında ispat yükü kural olarak işçiye aittir. İşçi, fiilen çalıştığını hukuka uygun delillerle ispatlamak zorundadır.
Kullanılabilecek Deliller
- Tanık beyanları (özellikle aynı işyerinde çalışanlar)
- Bordrolar
- Ücret ödemelerine ilişkin banka kayıtları
- İşyerine giriş–çıkış kayıtları
- Yazışmalar, mesajlar, e-postalar
- Kamera kayıtları
Mahkemeler, hizmet tespit davalarında delilleri geniş takdir yetkisiyle değerlendirir.
Tanıkla Hizmet Tespiti Yapılabilir Mi?
Evet. Hizmet tespit davalarında tanık delili son derece önemlidir. Özellikle aynı işyerinde çalışmış kişilerin tanıklığı, fiili çalışmanın ispatında güçlü bir delil olarak kabul edilir.
Ancak tanık beyanlarının somut, tutarlı ve birbiriyle uyumlu olması gerekir.
Hizmet Tespit Davasında SGK’nın Rolü
Hizmet tespit davalarında SGK da davaya dahil edilir. Çünkü verilecek karar, SGK kayıtlarını doğrudan etkileyecektir.
SGK, davada taraf olarak yer alır ve savunma yapabilir.
Hizmet Tespit Davası ile İşçilik Alacakları Davası Birlikte Açılabilir Mi?
Hizmet tespit davası ile;
- Ücret alacağı
- Kıdem tazminatı
- Fazla mesai alacağı
gibi işçilik alacaklarına ilişkin davalar aynı dava içinde açılmaz. Bu davalar hukuki nitelikleri gereği ayrı değerlendirilir.
Ancak hizmet tespit davası sonucunda elde edilen tespit, işçilik alacakları davasında delil olarak kullanılabilir.
Hizmet Tespit Davasında Arabuluculuk Zorunlu Mudur?
Hayır. Hizmet tespit davası, zorunlu arabuluculuk kapsamına girmez. Bu nedenle dava açmadan önce arabulucuya başvurulması gerekmez.
Hizmet Tespit Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli Mahkeme
Hizmet tespit davalarında görevli mahkeme İş Mahkemesidir.
Yetkili Mahkeme
- İşçinin çalıştığı işyerinin bulunduğu yer
- İşverenin yerleşim yeri
mahkemeleri yetkilidir.
Hizmet Tespit Davası Ne Kadar Sürer?
Hizmet tespit davaları, delil durumu ve tanık sayısına göre değişmekle birlikte ortalama:
- 1 – 2 yıl
arasında sonuçlanmaktadır. Bilirkişi incelemeleri ve tanık dinlenmesi süreci uzatabilir.
Hizmet Tespit Davasının Sonuçları Nelerdir?
Dava kabul edilirse:
- İşçinin sigortalı çalışma süresi tespit edilir
- SGK kayıtları geriye dönük düzeltilir
- Primler işverenden tahsil edilir
- İşçi emeklilik ve sosyal güvenlik haklarını kazanır
Bu karar, işçinin gelecekteki emeklilik hesabını doğrudan etkiler.
Hizmet Tespit Davasında İşverenin Sorumluluğu
Dava sonucunda sigortasız çalışma tespit edilirse işveren:
- Geriye dönük prim borçlarını
- Gecikme zammı ve faizleri
- İdari para cezalarını
ödemekle yükümlü olur.
Hizmet Tespit Davalarında Sık Yapılan Hatalar
- 5 yıllık hak düşürücü sürenin kaçırılması
- Yetersiz veya soyut tanık beyanları
- Fiili çalışmanın net ortaya konulamaması
- Yanlış mahkemede dava açılması
Bu hatalar, davanın reddine yol açabilir.
Yargı Uygulamasında Hizmet Tespit Davaları
Mahkemeler, hizmet tespit davalarında kayıt dışı çalışmanın önlenmesi amacını gözeterek işçi lehine yorum yapmaktadır. Ancak fiili çalışmanın güçlü delillerle ispatlanması aranmaktadır.
Hizmet Tespit Davası Sosyal Güvenliğin Teminatıdır
Hizmet tespit davası, sigortasız veya eksik sigortalı çalıştırılan işçiler için hayati öneme sahip bir davadır. Bu dava sayesinde işçi, geçmiş çalışma sürelerini kayıt altına aldırarak emeklilik ve diğer sosyal güvenlik haklarını güvence altına alır.
Ancak hak düşürücü süreler ve ispat yükü nedeniyle, hizmet tespit davalarının zamanında ve doğru şekilde açılması büyük önem taşır.