İhbar tazminatı, iş sözleşmesinin feshi sırasında bildirim sürelerine uyulmaması halinde gündeme gelen önemli bir işçilik alacağıdır. İşçi ve işveren arasındaki iş ilişkisinin ani şekilde sona erdirilmesini önlemeyi amaçlayan ihbar süresi kurumu, taraflara yeni duruma hazırlanma imkânı tanır. Bu süreye uyulmadan yapılan fesihlerde ise ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü doğar.
Bu yazıda ihbar tazminat ının ne olduğu, hangi şartlarda doğduğu, nasıl hesaplandığı, zamanaşımı süresi ve dava süreci ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
İhbar Tazminatı Nedir?
İhbar tazminatı; belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden tarafın, kanunda öngörülen bildirim süresine uymaması halinde, karşı tarafa ödemek zorunda olduğu tazminattır.
İhbar tazminatı bir ceza değil, karşı tarafın ani fesih nedeniyle uğrayabileceği zararın karşılığıdır.
İhbar Süresi Nedir?
İhbar süresi, belirsiz süreli iş sözleşmesinin sona erdirilmesinden önce karşı tarafa tanınması gereken süredir. Bu süre boyunca iş ilişkisi devam eder ve taraflar feshe hazırlık yapar.
İhbar süreleri, işçinin kıdemine göre belirlenmiştir.
İhbar Süreleri Ne Kadardır?
İşçinin aynı işverene bağlı çalışma süresine göre ihbar süreleri şöyledir:
0 – 6 Ay Çalışan İşçi
- 2 hafta ihbar süresi
6 Ay – 1,5 Yıl Arası Çalışan İşçi
- 4 hafta ihbar süresi
1,5 Yıl – 3 Yıl Arası Çalışan İşçi
- 6 hafta ihbar süresi
3 Yıldan Fazla Çalışan İşçi
- 8 hafta ihbar süresi
Bu süreler asgari sürelerdir; iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile artırılabilir.
İhbar Tazminatı Hangi Şartlarda Doğar?
İhbar tazminatının doğabilmesi için bazı şartların varlığı gerekir.
Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi
İhbar tazminatı yalnızca belirsiz süreli iş sözleşmeleri için söz konusudur. Belirli süreli iş sözleşmelerinde kural olarak ihbar tazminatı uygulanmaz.
Bildirim Süresine Uyulmaması
Feshi yapan taraf, ihbar süresine uymadan sözleşmeyi sona erdirirse ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü doğar.
Kimler İhbar Tazminatı Alır?
İhbar tazminatı, fesihte kusurlu olan tarafın karşı tarafa ödediği bir tazminattır.
- İşveren ihbar süresine uymazsa → İşçi ihbar tazminatı alır
- İşçi ihbar süresine uymazsa → İşveren ihbar tazminatı alır
Hangi Hallerde İhbar Tazminatı Ödenmez?
Bazı durumlarda ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü doğmaz.
Haklı Fesih Hallerinde
İşçi veya işveren, haklı nedenle iş sözleşmesini feshederse ihbar süresi uygulanmaz ve ihbar tazminatı doğmaz.
Belirli Süreli İş Sözleşmeleri
Belirli süreli iş sözleşmeleri, sürenin sona ermesiyle kendiliğinden bittiğinden ihbar tazminatı söz konusu olmaz.
İhbar Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
İhbar tazminatı hesaplanırken işçinin brüt ücreti esas alınır.
Hesaplama Yöntemi
Günlük brüt ücret × İhbar süresi (gün)
İhbar süresi haftayla belirlendiği için, hafta sayısı 7 ile çarpılarak gün hesabı yapılır.
Brüt Ücrete Dahil Olan Ödemeler
- Çıplak maaş
- Düzenli yol ve yemek yardımları
- Süreklilik arz eden primler
Arızi ve düzensiz ödemeler hesaba katılmaz.
İhbar Tazminatında Vergi ve Kesintiler
İhbar tazminatı, gelir vergisine tabidir. Ancak kıdem tazminatından farklı olarak damga vergisi dışında başka kesintiler de uygulanır.
Bu yönüyle kıdem tazminatından ayrılır.
İhbar Tazminatı Ne Zaman Ödenmelidir?
İhbar tazminatı, iş sözleşmesinin feshiyle birlikte derhal ödenmelidir. Ödemenin gecikmesi halinde işçi, faiz talep edebilir.
İhbar Tazminatında Zamanaşımı Süresi
İhbar tazminatında zamanaşımı süresi 5 yıldır. Zamanaşımı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Bu süre içinde talep edilmeyen ihbar tazminatı zamanaşımına uğrar.
İhbar Tazminatı Davası Nasıl Açılır?
İhbar tazminatı talebiyle dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecine başvurulması gerekir. Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlanırsa dava açılabilir.
Görevli mahkeme İş Mahkemesidir.
İhbar Tazminatında İspat Yükü
İhbar tazminatı davasında;
- Fesih şekli,
- Bildirim süresine uyulup uyulmadığı,
- Ücret miktarı
ispat edilmelidir. Haklı fesih iddiası varsa bunu ileri süren taraf ispatla yükümlüdür.
İhbar Tazminatı Bordroda Gösterilmişse Ne Olur?
İhbar tazminatının ödendiği iddia ediliyorsa, işveren bunu banka dekontu veya imzalı belge ile ispatlamak zorundadır. Bordro kaydı tek başına yeterli olmayabilir.
İhbar Tazminatı ile İşe İade Davası İlişkisi
İşe iade davası açılması, ihbar tazminatı talep edilmesine engel değildir. İşe iade davası sonucunda işçi işe başlatılmazsa, ihbar tazminatı ayrıca talep edilebilir.
Yargı Uygulamasında İhbar Tazminatı
Mahkemeler, ihbar tazminatını fesihte kusur esasına göre değerlendirmektedir. Haklı fesih halleri dar yorumlanmakta; bildirim süresine uyulmadan yapılan fesihlerde tazminata hükmedilmektedir.
İhbar Tazminatı Tarafları Koruyan Bir Mekanizmadır
İhbar tazminatı, iş ilişkisinin ani ve hazırlıksız şekilde sona erdirilmesini önlemeyi amaçlayan önemli bir hukuki güvencedir. Bildirim sürelerine uyulmaması, karşı taraf için ciddi mağduriyetler doğurabileceğinden kanun koyucu bu duruma tazminat yaptırımı öngörmüştür.
Bu nedenle ihbar tazminatına ilişkin hakların doğru değerlendirilmesi ve sürecin usule uygun yürütülmesi büyük önem taşır.