İş göremezlik raporu, çalışanın sağlık durumu nedeniyle geçici ya da sürekli olarak çalışamayacağını belgeleyen resmi bir sağlık raporudur. Bu rapor, hem iş hukuku hem de sosyal güvenlik hukuku açısından önemli sonuçlar doğurur. İş göremezlik raporu alan çalışanın ücret durumu, rapor parası hakkı ve iş sözleşmesinin akıbeti, yasal düzenlemeler çerçevesinde belirlenir.
Bu yazıda iş göremezlik raporunun ne olduğu, türleri, nasıl alınacağı, rapor süresince çalışanın hakları ve uygulamada dikkat edilmesi gereken hususlar ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
İş Göremezlik Raporu Nedir?
İş göremezlik raporu; çalışanın hastalık, iş kazası, meslek hastalığı veya analık gibi nedenlerle çalışamayacak durumda olduğunu gösteren ve yetkili sağlık kuruluşları tarafından düzenlenen belgedir.
Bu rapor sayesinde çalışanın istirahat etmesi sağlanır ve gerekli şartlar mevcutsa geçici iş göremezlik ödeneği (rapor parası) ödenir.
İş Göremezlik Raporu Türleri Nelerdir?
İş göremezlik raporları, süresine ve niteliğine göre iki ana gruba ayrılır.
Geçici İş Göremezlik Raporu
Geçici iş göremezlik raporu, çalışanın belirli bir süre boyunca çalışamayacağını ifade eder. En yaygın rapor türüdür.
Geçici iş göremezlik raporu şu hallerde düzenlenebilir:
- Hastalık
- İş kazası
- Meslek hastalığı
- Analık (doğum)
Sürekli İş Göremezlik Raporu
Sürekli iş göremezlik raporu, çalışanın çalışma gücünü kalıcı olarak kaybettiğini gösterir. Bu rapor, genellikle iş kazası veya meslek hastalığı sonrası düzenlenir ve maluliyet tespitine esas alınır.
İş Göremezlik Raporu Kimler Tarafından Verilir?
İş göremezlik raporu;
- Devlet hastaneleri,
- Üniversite hastaneleri,
- SGK ile anlaşmalı özel hastaneler
tarafından düzenlenebilir. Raporun geçerli olabilmesi için yetkili sağlık kuruluşundan alınmış olması gerekir.
İş Göremezlik Raporu Süresince Çalışılabilir Mi?
Hayır. İş göremezlik raporu bulunan çalışanın bu süre içinde çalışması yasaktır. Raporlu olduğu halde çalıştığı tespit edilen çalışan hakkında idari yaptırımlar uygulanabilir ve rapor parası kesilebilir.
İş Göremezlik Raporu Alınca Ücret Ödenir Mi?
İş göremezlik raporu süresince ücret ödenip ödenmeyeceği, raporun türüne göre değişir.
Hastalık Nedeniyle İş Göremezlik
Hastalık raporlarında, raporun ilk iki günü için SGK tarafından ödeme yapılmaz. Üçüncü günden itibaren şartlar sağlanıyorsa geçici iş göremezlik ödeneği ödenir.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı
İş kazası veya meslek hastalığı halinde, raporun ilk gününden itibaren geçici iş göremezlik ödeneği ödenir.
Geçici İş Göremezlik Ödeneği (Rapor Parası) Nedir?
Geçici iş göremezlik ödeneği, iş göremezlik raporu alan çalışana SGK tarafından ödenen paradır. Bu ödeme, çalışanın günlük kazancı üzerinden hesaplanır.
Rapor parasının ödenebilmesi için:
- Sigortalı olunması,
- Prim gün şartlarının sağlanması,
- Raporun SGK sistemine bildirilmesi
gerekmektedir.
İş Göremezlik Raporu İşverene Bildirilmeli Mi?
Evet. Çalışan, aldığı iş göremezlik raporunu gecikmeksizin işverene bildirmekle yükümlüdür. Raporlar çoğu zaman elektronik ortamda SGK sistemine düşse de, işverene ayrıca bilgi verilmesi uygulamada önemlidir.
İş Göremezlik Raporu Nedeniyle İşten Çıkarma Yapılabilir Mi?
Sadece iş göremezlik raporu alınması, işveren için haklı fesih sebebi değildir. Ancak rapor süresinin uzunluğu ve işin aksaması gibi durumlarda, belirli şartların varlığı halinde fesih gündeme gelebilir.
Bu tür fesihlerin hukuka uygunluğu, somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
İş Göremezlik Raporu ile Kıdem ve İhbar Tazminatı
İş göremezlik raporu süresince iş sözleşmesi devam eder. Bu süreler, kıdem hesabında dikkate alınır. Ancak rapor süresinin kanuni sınırları aşması halinde fesih söz konusu olursa, tazminat sonuçları fesih türüne göre belirlenir.
İş Göremezlik Raporunun İspat Gücü
Yetkili sağlık kuruluşlarından alınan iş göremezlik raporları resmi belge niteliğindedir. Aksi, ancak güçlü delillerle ispatlanabilir. İşverenin raporu keyfi olarak geçersiz sayması mümkün değildir.
İş Göremezlik Raporu ile Maluliyet Arasındaki Fark
- İş göremezlik, çalışanın geçici veya sürekli olarak çalışamamasını ifade eder.
- Maluliyet, çalışma gücünün kalıcı ve belirli oranın üzerinde kaybedilmesidir.
Her iş göremezlik hali, maluliyet anlamına gelmez.
İş Göremezlik Raporu Süresince Sosyal Haklar
Raporlu olunan süre boyunca;
- Sigortalılık devam eder,
- Sağlık hizmetlerinden yararlanılır,
- Şartları varsa rapor parası alınır.
Ancak prim ödemesi, raporun türüne göre değişiklik gösterebilir.
İş Göremezlik Raporu ile İlgili Uyuşmazlıklar
Uygulamada en sık karşılaşılan uyuşmazlıklar şunlardır:
- Rapor parasının ödenmemesi
- Raporlu iken işten çıkarma
- Raporun geçersiz sayılması
- Maluliyet oranı ihtilafları
Bu uyuşmazlıklar, İş Mahkemelerinde çözümlenir.
İş Göremezlik Raporu Çalışanın Koruyucu Hakkıdır
İş göremezlik raporu, çalışanın sağlığını korumayı amaçlayan ve sosyal devlet ilkesinin bir gereği olan önemli bir haktır. Rapor süresince çalışanın iş ve sosyal güvenlik hakları yasal güvence altındadır.
Bu nedenle iş göremezlik raporuna ilişkin hak ve yükümlülüklerin doğru bilinmesi, hem çalışan hem de işveren açısından büyük önem taşır.