İş Mahkemeleri, işçi ile işveren arasındaki uyuşmazlıkların çözümünde görevli olan özel ihtisas mahkemeleridir. İş ilişkilerinin kendine özgü yapısı nedeniyle, iş hukukuna ilişkin davaların genel mahkemeler yerine İş Mahkemelerinde görülmesi öngörülmüştür. Bu durum, hem yargılamanın uzmanlaşmasını hem de uyuşmazlıkların daha hızlı ve adil şekilde çözülmesini amaçlar.
Bu yazıda İş Mahkemesinin görev alanı, hangi davalara baktığı, yetkili mahkemenin nasıl belirlendiği ve uygulamada sıkça karşılaşılan hususlar ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
İş Mahkemesi Nedir?
İş Mahkemesi; işçi, işveren ve iş ilişkisi kapsamında doğan uyuşmazlıkları çözmekle görevli, özel olarak kurulmuş bir yargı merciidir. İş Mahkemeleri, iş hukukunun kendine özgü ilkeleri doğrultusunda yargılama yapar.
İş Mahkemeleri bulunmayan yerlerde bu sıfatla Asliye Hukuk Mahkemeleri görevlidir.
İş Mahkemesinin Görev Kavramı
Görev, bir davanın hangi tür mahkeme tarafından görüleceğini ifade eder. Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve mahkeme tarafından re’sen dikkate alınır.
Bir davanın görevli olmayan mahkemede açılması halinde, dava usulden reddedilir.
İş Mahkemesinin Görevleri Nelerdir?
İş Mahkemeleri, iş hukukundan kaynaklanan birçok uyuşmazlıkta görevli mahkemedir.
İşçi ve İşveren Arasındaki Davalar
İş Mahkemeleri, işçi ile işveren arasında iş sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklara bakar. Bu kapsamda en sık görülen davalar şunlardır:
- Kıdem tazminatı davaları
- İhbar tazminatı davaları
- Ücret alacağı davaları
- Fazla mesai alacağı davaları
- Hafta tatili ve genel tatil ücretleri
- Yıllık izin ücreti davaları
İşe İade Davaları
Haksız veya geçersiz nedenle işten çıkarılan işçilerin açtığı işe iade davaları, İş Mahkemelerinin görev alanına girer. Bu davalarda iş güvencesi hükümleri uygulanır.
Sosyal Güvenlik Hukukundan Doğan Davalar
İş Mahkemeleri, sosyal güvenlik hukukuna ilişkin bazı davalarda da görevlidir:
- Hizmet tespiti davaları
- İş kazası ve meslek hastalığı davaları
- SGK tarafından açılan rücu davaları
- Sigortalılık sürelerine ilişkin uyuşmazlıklar
Toplu İş Hukukundan Kaynaklanan Davalar
Toplu iş sözleşmesi uygulamalarından doğan bireysel alacak davaları da İş Mahkemelerinin görev alanındadır. Ancak sendikalarla ilgili bazı davalar farklı mahkemelerin görev alanına girebilir.
İş Mahkemesinin Yetkisi Nedir?
Yetki, davanın hangi yer mahkemesinde açılacağını ifade eder. Yetki kuralları, görev kurallarından farklı olarak kural olarak kamu düzenine ilişkin değildir; ancak iş hukukunda yetki kuralları büyük önem taşır.
İş Mahkemesinde Yetkili Mahkeme Nasıl Belirlenir?
İş Mahkemelerinde yetki belirlenirken birden fazla seçenek bulunmaktadır.
İşçinin Çalıştığı Yer Mahkemesi
İşçinin fiilen çalıştığı işyerinin bulunduğu yer İş Mahkemesi yetkilidir. Bu, uygulamada en sık kullanılan yetki kuralıdır.
İşverenin Yerleşim Yeri Mahkemesi
İşverenin merkezinin veya yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir.
İşin Yapıldığı Yer Mahkemesi
İşin fiilen ifa edildiği yer, yetkili mahkemenin belirlenmesinde esas alınabilir. Özellikle şantiyeler ve geçici işyerleri açısından bu husus önemlidir.
Yetki Sözleşmesi Yapılabilir Mi?
İş hukukunda yetki sözleşmeleri dar yorumlanır. İşçi aleyhine olacak şekilde yapılan yetki sözleşmeleri geçersiz kabul edilir. İşçinin korunması ilkesi gereği, işçinin aleyhine yetki kısıtlamasına izin verilmez.
İş Mahkemesinde Arabuluculuk Zorunluluğu
Birçok iş uyuşmazlığında dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecinin tamamlanması gerekir.
Zorunlu arabuluculuğa tabi başlıca davalar:
- Kıdem ve ihbar tazminatı
- Ücret ve fazla mesai alacakları
- İşe iade davaları
Arabuluculuk süreci tamamlanmadan açılan davalar usulden reddedilir.
İş Mahkemesinde Yargılama Usulü
İş Mahkemelerinde yargılama, basit yargılama usulüne tabidir. Bu usul, davaların daha hızlı sonuçlanmasını amaçlar.
Basit yargılama usulünün özellikleri:
- Daha kısa süreler
- Dilekçelerin sınırlı sayıda olması
- Daha hızlı duruşma aralıkları
İş Mahkemesinin Re’sen Araştırma Yetkisi
İş Mahkemeleri, bazı konularda re’sen araştırma ilkesi doğrultusunda hareket edebilir. Özellikle işçinin korunması ilkesinin geçerli olduğu durumlarda, mahkeme delilleri kendiliğinden araştırabilir.
İş Mahkemesinin Görevli Olmadığı Davalar
Her iş ilişkisi kaynaklı uyuşmazlık İş Mahkemesinin görev alanına girmez.
Örneğin:
- Ticari vekillik ilişkileri
- Şirket ortakları arasındaki uyuşmazlıklar
- Salt ticari sözleşmeden doğan alacaklar
kural olarak İş Mahkemesinde görülmez.
Görev ve Yetki İtirazı Nasıl Yapılır?
Taraflar, davanın yanlış mahkemede açıldığını düşünüyorsa görev veya yetki itirazında bulunabilir. Görev itirazı her aşamada ileri sürülebilirken, yetki itirazı ilk itiraz olarak süresi içinde yapılmalıdır.
İş Mahkemesi Kararlarına Karşı Kanun Yolları
İş Mahkemesi kararlarına karşı:
- İstinaf
- Temyiz
kanun yollarına başvurulabilir. Hangi kanun yolunun açık olduğu, davanın türüne ve miktarına göre değişir.
İş Mahkemesinin Yetkisi ve Görevleri Neden Önemlidir?
İş Mahkemesinin görevli ve yetkili olduğu alanların doğru belirlenmesi, davanın esastan görülmesi açısından hayati öneme sahiptir. Yanlış mahkemede açılan davalar, zaman ve hak kaybına yol açabilir.
Bu nedenle iş hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda doğru mahkeme seçimi, dava sürecinin sağlıklı ilerlemesi açısından temel bir adımdır.