İşe iade davası, iş güvencesi kapsamında yer alan işçilerin geçersiz veya haksız nedenle işten çıkarılmaları halinde açabilecekleri en önemli davalardan biridir. Bu dava ile amaçlanan, işçinin eski işine döndürülmesi ya da bunun mümkün olmaması halinde kanunda öngörülen tazminatların ödenmesidir.
İşe iade davaları, hem sıkı süre kurallarına hem de özel usul şartlarına tabi olduğundan, hak kaybı yaşanmaması için sürecin doğru yürütülmesi büyük önem taşır. Bu yazıda işe iade davasının ne olduğu, hangi şartlarda açılabileceği, dava süreci ve sonuçları ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
İşe İade Davası Nedir?
İşe iade davası; iş sözleşmesi geçerli bir neden olmaksızın feshedilen işçinin, işine geri dönmek veya işe başlatılmaması halinde yasal tazminatlarını almak amacıyla açtığı davadır.
Bu dava, işverenin fesih hakkını keyfi kullanmasını engellemeyi ve işçinin iş güvencesini sağlamayı amaçlar.
İşe İade Davası Kimler Tarafından Açılabilir?
Her işten çıkarılan işçi işe iade davası açamaz. Bu dava, yalnızca iş güvencesi kapsamında bulunan işçilere tanınmıştır.
İşe İade Davası Açma Şartları Nelerdir?
İşe iade davası açılabilmesi için aşağıdaki şartların tamamının birlikte bulunması gerekir.
İşyerinde En Az 30 İşçi Çalışıyor Olması
İşe iade davası açılabilmesi için işyerinde, fesih tarihinde en az 30 işçi çalışıyor olmalıdır. Aynı işverene ait birden fazla işyeri varsa, işçi sayısı birlikte değerlendirilir.
Bu şart sağlanmıyorsa işe iade davası açılamaz.
İşçinin En Az 6 Aylık Kıdemi Olması
İşçinin, aynı işverene bağlı olarak en az 6 ay çalışmış olması gerekir. Altı aydan az kıdemi olan işçiler işe iade davası açamaz.
Deneme süresi, kıdem hesabına dahildir.
Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi
İşe iade davası yalnızca belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçiler için mümkündür. Belirli süreli iş sözleşmelerinde, sürenin sona ermesi kural olarak işe iade hakkı doğurmaz.
İşveren Feshi Bulunmalıdır
İşe iade davası, işveren tarafından yapılan fesihlere karşı açılabilir. İşçinin kendi isteğiyle istifa etmesi halinde işe iade davası açılamaz.
Ancak görünürde istifa olsa bile, fiilen işveren feshi varsa bu durum mahkeme tarafından değerlendirilebilir.
Feshin Geçerli Nedene Dayanmaması
İşverenin feshi;
- Keyfi,
- Dayanaksız,
- Somut ve objektif gerekçelerden yoksun
ise fesih geçersiz sayılır ve işe iade davası açılabilir.
Geçerli Fesih Nedir?
Geçerli fesih; işçinin yeterliliğinden, davranışlarından veya işletmenin gereklerinden kaynaklanan ve somut nedenlere dayanan fesih türüdür.
Örneğin:
- Performans düşüklüğü (ispatlıysa),
- İşletmesel küçülme,
- Organizasyonel değişiklikler
geçerli fesih nedeni olabilir.
İşe İade Davasında Arabuluculuk Zorunlu Mudur?
Evet. İşe iade davası açılmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecine başvurulması gerekir.
Arabuluculuk Süresi
- Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır.
- Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlanırsa, son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde dava açılmalıdır.
Bu süreler hak düşürücü niteliktedir.
İşe İade Davası Ne Kadar Sürede Açılmalıdır?
Arabuluculuk süreci tamamlandıktan sonra, 2 haftalık dava açma süresi kaçırılırsa işe iade hakkı tamamen kaybedilir. Bu nedenle süreler son derece kritiktir.
İşe İade Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme
Görevli Mahkeme
İşe iade davalarında görevli mahkeme İş Mahkemesidir.
Yetkili Mahkeme
- İşçinin çalıştığı yer,
- İşverenin yerleşim yeri
mahkemesi yetkilidir.
İşe İade Davası Nasıl Sonuçlanır?
Mahkeme, feshin geçerli olup olmadığını değerlendirir.
Fesih Geçerli Sayılırsa
Mahkeme, davayı reddeder. Bu durumda işçi:
- İşe iade edilemez,
- İş güvencesi tazminatı alamaz.
Fesih Geçersiz Sayılırsa
Mahkeme;
- İşçinin işe iadesine karar verir,
- İşverenin işçiyi işe başlatmaması halinde ödenecek tazminatları belirler.
İşe İade Kararı Sonrası Süreç
İşe iade kararı kesinleştikten sonra işçi, 10 iş günü içinde işverene başvurarak işe başlamak istediğini bildirmelidir.
Bu başvuru yapılmazsa, işe iade hakkı kaybedilir.
İşe Başlatmama Tazminatı Nedir?
İşveren, işe iade kararına rağmen işçiyi işe başlatmazsa, işçiye 4 ila 8 aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı ödemek zorundadır.
Bu tazminat, mahkeme tarafından belirlenir.
Boşta Geçen Süre Ücreti Nedir?
İşe iade davası sonucunda ayrıca:
- En fazla 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti ve
- Bu süreye ilişkin sosyal haklar
işçiye ödenir.
İşe İade Davası ile Kıdem ve İhbar Tazminatı
İşe iade davası açılması, kıdem ve ihbar tazminatı talep edilmesine engel değildir. İşe başlatmama halinde:
- Kıdem tazminatı,
- İhbar tazminatı
ayrıca ödenir.
İşe İade Davasında İspat Yükü
İşe iade davalarında:
- Feshin geçerli nedene dayandığını işveren ispatlamak zorundadır.
- İşçi, feshin haksız olduğunu ileri sürer.
Bu ispat yükü, işçiyi koruyucu niteliktedir.
İşe İade Davası Ne Kadar Sürer?
İşe iade davaları, basit yargılama usulüne tabi olup ortalama:
- 6 – 10 ay arasında sonuçlanmaktadır.
İstinaf ve temyiz süreçleriyle bu süre uzayabilir.
İşe İade Davası Açmanın Avantajları
- İşçinin işe dönme ihtimali
- Yüksek işe başlatmama tazminatı
- Boşta geçen süre ücretinin alınması
- İşverenin fesihte keyfi davranmasının önlenmesi
Yargı Uygulamasında İşe İade Davaları
Mahkemeler, işe iade davalarında fesih gerekçelerini çok sıkı şekilde denetlemekte; soyut ve genel ifadelerle yapılan fesihleri geçersiz kabul etmektedir.
İşe İade Davası İş Güvencesinin Temelidir
İşe iade davası, işçinin keyfi feshe karşı en güçlü hukuki silahıdır. Ancak bu davanın sıkı süre ve şartlara bağlı olması nedeniyle, sürecin dikkatle ve zamanında yürütülmesi zorunludur.
Hak kaybı yaşanmaması adına, işe iade davalarının hukuki destekle yürütülmesi büyük önem taşır.