İşten çıkış kodları, iş sözleşmesinin hangi nedenle sona erdiğini gösteren ve Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilen resmi kodlardır. Bu kodlar, işçinin işsizlik maaşı, kıdem ve ihbar tazminatı, işe iade hakkı gibi pek çok temel hakkını doğrudan etkiler. Bu nedenle işten çıkış kodunun doğru seçilmesi ve bildirilmesi hem işçi hem de işveren açısından büyük önem taşır.
Bu yazıda işten çıkış kodlarının ne olduğu, en sık kullanılan SGK çıkış kodlarının anlamları ve bu kodların işçi haklarına etkileri ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
İşten Çıkış Kodu Nedir?
İşten çıkış kodu; işçinin işten ayrılma nedeninin, işveren tarafından SGK’ya tek bir kod ile bildirilmesidir. İşveren, iş sözleşmesi sona erdiğinde işten ayrılış bildirgesini düzenlerken bu kodu seçmek zorundadır.
Bu kod, işçinin işten kendi isteğiyle mi, haklı nedenle mi yoksa işveren feshiyle mi ayrıldığını gösterir.
İşten Çıkış Kodları Neden Önemlidir?
İşten çıkış kodları şu haklar üzerinde doğrudan etkilidir:
- İşsizlik maaşı alma hakkı
- Kıdem tazminatına hak kazanma
- İhbar tazminatı
- İşe iade davası açabilme
- Haklı fesih iddiası
Yanlış kodla yapılan bildirimler, işçinin ciddi hak kayıplarına uğramasına neden olabilir.
SGK İşten Çıkış Kodları Nelerdir?
SGK tarafından belirlenmiş çok sayıda işten çıkış kodu bulunmaktadır. Uygulamada en sık karşılaşılan ve en önemli kodlar aşağıda açıklanmıştır.
Kod 1 – Deneme Süreli İş Sözleşmesinin İşverence Feshi
Deneme süresi içinde işveren tarafından yapılan fesihlerde kullanılır.
- İşsizlik maaşı: ❌
- Kıdem tazminatı: ❌
Kod 3 – Belirsiz Süreli İş Sözleşmesinin İşçi Tarafından Feshi (İstifa)
İşçinin kendi isteğiyle işten ayrılması halinde kullanılır.
- İşsizlik maaşı: ❌
- Kıdem tazminatı: ❌
Ancak istifa her zaman işçinin iradesiyle yapılmış sayılmaz; fiili durum farklı olabilir.
Kod 4 – Belirsiz Süreli İş Sözleşmesinin İşveren Tarafından Feshi
İşverenin geçerli veya haksız nedenle yaptığı fesihlerde kullanılır.
- İşsizlik maaşı: ✅
- Kıdem tazminatı: Şartlara göre ✅
Uygulamada en çok kullanılan çıkış kodlarından biridir.
Kod 8 – Emeklilik (Yaşlılık) Nedeniyle İşten Ayrılma
İşçinin emeklilik hakkını kazanarak işten ayrılması halinde kullanılır.
- İşsizlik maaşı: ❌
- Kıdem tazminatı: ✅
Kod 13 – Kadın İşçinin Evlilik Nedeniyle İşten Ayrılması
Kadın işçinin evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde işten ayrılması halinde kullanılır.
- İşsizlik maaşı: ❌
- Kıdem tazminatı: ✅
Kod 15 – Toplu İşçi Çıkarma
Ekonomik veya yapısal nedenlerle yapılan toplu fesihlerde kullanılır.
- İşsizlik maaşı: ✅
- Kıdem tazminatı: ✅
Kod 18 – İşin Sona Ermesi
Belirli süreli iş sözleşmesinin süresinin dolması veya işin bitmesi halinde kullanılır.
- İşsizlik maaşı: Şartlara göre ✅
- Kıdem tazminatı: ❌ (istisnalar hariç)
Kod 22 – Diğer Nedenler
Belirli ve net bir kod bulunmayan hallerde kullanılır.
Bu kodun keyfi şekilde kullanılması hukuka aykırı sonuçlar doğurabilir.
Kod 25 – İşçi Tarafından İşverenin Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırı Davranışı Nedeniyle Fesih
İşçi tarafından yapılan haklı fesih hallerinde kullanılır.
- İşsizlik maaşı: ✅
- Kıdem tazminatı: ✅
Ücretin ödenmemesi, mobbing, sigortasız çalışma gibi durumlar bu kapsamdadır.
Kod 29 – İşveren Tarafından Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırı Davranış Nedeniyle Fesih
İşverenin, işçiyi haklı nedenle işten çıkardığını iddia ettiği hallerde kullanılır.
- İşsizlik maaşı: ❌
- Kıdem tazminatı: ❌
Uygulamada en çok uyuşmazlığa konu olan çıkış kodudur.
Kod 42 – İşveren Tarafından Fesih (Geçerli Neden)
Performans düşüklüğü veya işletmesel nedenlerle yapılan fesihlerde kullanılır.
- İşsizlik maaşı: ✅
- Kıdem tazminatı: Şartlara göre ✅
İşten Çıkış Kodu Yanlış Girilirse Ne Olur?
İşveren tarafından yanlış veya gerçeğe aykırı çıkış kodu girilmesi halinde işçi ciddi hak kayıpları yaşayabilir. Ancak bu durum kesin değildir.
İşçi;
- Arabuluculuk başvurusu yapabilir
- İş Mahkemesinde dava açabilir
- Gerçek fesih nedenini ispatlayabilir
Mahkeme, SGK çıkış koduna bağlı kalmak zorunda değildir.
İşten Çıkış Kodu Değiştirilebilir Mi?
Evet. İşveren, hatalı bildirim yaptığını fark ederse belirli süreler içinde SGK’ya başvurarak çıkış kodunu düzeltebilir. Ayrıca mahkeme kararıyla da çıkış kodunun fiili duruma göre değerlendirilmesi mümkündür.
İşten Çıkış Kodunun İşsizlik Maaşına Etkisi
İşsizlik maaşı alabilmek için;
- İşçinin kendi kusuru dışında işsiz kalması
- Belirli prim gün şartlarının sağlanması
gerekmektedir. Kod 3 ve Kod 29 gibi çıkış kodları, işsizlik maaşına engel teşkil eder.
İşten Çıkış Kodunun Tazminata Etkisi
Kıdem ve ihbar tazminatı açısından esas olan, fesih nedenidir. Çıkış kodu, tek başına belirleyici değildir. Gerçek fesih nedeni mahkemede ispatlanabilir.
İşten Çıkış Kodları ile İşe İade Davası
Geçerli veya haksız fesih iddiası varsa ve işçi iş güvencesi kapsamındaysa, işe iade davası açılabilir. Kod 4, 15 ve 42 gibi kodlar bu kapsamda değerlendirilir.
İşten Çıkış Kodları Davalarında Yetkili Mahkeme
İşten çıkış koduna bağlı uyuşmazlıklar;
- İşe iade
- Kıdem ve ihbar tazminatı
- İşçilik alacakları
kapsamında İş Mahkemelerinde görülür.
Yargı Uygulamasında İşten Çıkış Kodları
Mahkemeler, işten çıkış kodunu tek başına bağlayıcı kabul etmez. Fesih bildirimi, tanık beyanları, yazılı belgeler ve fiili durum birlikte değerlendirilir. Özellikle Kod 29’un keyfi kullanımına karşı yargı son derece hassastır.
İşten Çıkış Kodları Hak Kaybına Yol Açabilir
İşten çıkış kodları, işçinin geleceğini doğrudan etkileyen teknik ama hayati öneme sahip bildirimlerdir. Yanlış veya gerçeğe aykırı bir kod, işsizlik maaşı ve tazminat gibi temel hakların kaybedilmesine neden olabilir.
Bu nedenle işten çıkış kodunun doğru belirlenmesi ve uyuşmazlık halinde hukuki yollara başvurulması, hak kaybının önlenmesi açısından büyük önem taşır.