Trafik kazalarında sigorta şirketlerinin rücu hakkı, belirli ağır ihlal hallerinde gündeme gelir. Bu ihlallerden biri de aracın istiap haddinin aşılmasıdır. Özellikle ticari araçlarda ve yük taşımacılığında sık karşılaşılan bu durum, kazaya sebep olduğu takdirde sigorta şirketine ödediği tazminatı işletene geri isteme hakkı verebilir.
Ancak her kapasite aşımında otomatik olarak rücu doğmaz. Sigorta şirketinin rücu hakkı belirli şartlara bağlıdır ve somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
Bu yazıda istiap haddinin ne olduğu, aşılması halinde hukuki sonuçlar, sigortanın rücu şartları ve dava süreci ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
İstiap Haddi Nedir?
İstiap haddi, bir aracın güvenli şekilde taşıyabileceği azami yolcu veya yük miktarını ifade eder. Bu sınır:
- Ruhsatta belirtilir
- Teknik mevzuata göre belirlenir
- Araç üreticisinin teknik kapasitesine dayanır
Örneğin bir minibüs için belirlenen yolcu sayısının aşılması veya bir kamyonun taşıma kapasitesinin üzerinde yükle trafiğe çıkması istiap haddinin aşılması anlamına gelir.
İstiap Haddinin Aşılması Neden Önemlidir?
Araç kapasitesinin aşılması:
- Fren mesafesini uzatır
- Manevra kabiliyetini azaltır
- Lastik ve süspansiyon sistemini zorlar
- Araç hakimiyetini olumsuz etkiler
Bu nedenle istiap haddinin aşılması, trafik güvenliğini tehlikeye sokan bir durumdur.
Zorunlu Trafik Sigortasında Rücu Hakkı
Zorunlu trafik sigortası, üçüncü kişilerin uğradığı zararları teminat altına alır. Ancak poliçe genel şartlarına göre bazı ağır ihlallerde sigorta şirketi rücu hakkını kullanabilir.
İstiap haddinin aşılması bu ağır ihlallerden biri olabilir.
Her Kapasite Aşımında Rücu Doğar mı?
Hayır. Rücu hakkının doğabilmesi için yalnızca kapasite aşımı yeterli değildir.
Sigorta şirketinin şunları ispatlaması gerekir:
- Aracın istiap haddinin aşıldığı
- Bu aşımın kazanın meydana gelmesinde etkili olduğu
- Zarar görene ödeme yapıldığı
Bu unsurlar birlikte gerçekleşmelidir.
Nedensellik Bağı (İlliyet Bağı)
En önemli kriter, istiap haddinin aşılması ile kazanın meydana gelmesi arasında nedensellik bağı bulunmasıdır.
Örneğin:
- Araç aşırı yüklü olduğu için fren mesafesi uzamış ve kaza meydana gelmişse
- Aşırı yolcu nedeniyle araç devrilmişse
rücu ihtimali güçlenir.
Ancak:
- Kaza tamamen karşı tarafın kusurundan kaynaklanmışsa
- Aşım kazaya etkili değilse
rücu hakkı doğmayabilir.
İşleten Kimdir?
Karayolları Trafik Kanunu’na göre işleten:
- Aracın malikidir veya
- Aracı fiilen işleten, ekonomik menfaat sağlayan kişidir
Sigorta şirketi çoğu zaman sürücüden ziyade işletene rücu eder, çünkü araç üzerindeki hukuki ve ekonomik kontrol işletene aittir.
Ticari Araçlarda Risk Daha Yüksektir
İstiap haddinin aşılması en sık:
- Kamyon
- Tır
- Minibüs
- Servis aracı
gibi ticari araçlarda görülür.
Bu araçlarda kapasite aşımı hem cezai yaptırım hem de sigorta rücu riski doğurur.
Yolcu Taşımada İstiap Aşımı
Yolcu taşımacılığında ruhsatta belirtilen yolcu sayısının aşılması halinde:
- Kazada yaralanma veya ölüm varsa
- Aşırı yolcu nedeniyle zarar artmışsa
sigorta şirketi işletene rücu edebilir.
Yük Taşımada İstiap Aşımı
Aşırı yükleme durumunda:
- Fren arızası
- Lastik patlaması
- Devrilme
gibi olaylar meydana gelmişse ve bu durum kazaya etki etmişse rücu hakkı gündeme gelir.
Kasko Sigortasında Durum
Kasko poliçelerinde genellikle:
- Kapasite aşımı teminat dışı bırakılmıştır.
Bu durumda:
- Sigorta hasarı ödemez
- Ödeme yapmışsa işletene rücu edebilir
Poliçe şartları somut olayda belirleyici olur.
Rücu Davası Nasıl Açılır?
Sigorta şirketi zarar görene ödeme yaptıktan sonra:
- İşletene ihtar gönderir
- Ödeme yapılmazsa icra takibi başlatır
- Gerekirse rücu davası açar
Bu davalar genellikle Asliye Hukuk Mahkemesi‘nde görülür.
Rücu Davasında İspat Yükü
Sigorta şirketi şu unsurları ispat etmek zorundadır:
- İstiap haddinin aşıldığını
- Aşım miktarını
- Kazaya etkisini
- Ödeme yaptığını
İspat yükü sigorta şirketine aittir.
Ceza ve İdari Yaptırımlar
İstiap haddinin aşılması ayrıca:
- İdari para cezası
- Araç trafikten men
- Ceza davası
gibi sonuçlar doğurabilir.
Ceza mahkemesi kararları hukuk davasını etkileyebilir ancak bağlayıcı değildir.
Kusur Oranı ve Rücu
Eğer işleten veya sürücü:
- Kazada tam kusurluysa rücu ihtimali yüksektir
- Kısmi kusurluysa rücu oranı düşebilir
Mahkeme kusur dağılımını dikkate alır.
Rücu Tutarı
Sigorta şirketi:
- Ödediği tazminat
- Faiz
- Yargılama giderleri
kadar rücu edebilir.
Ağır yaralanmalı veya ölümlü kazalarda bu tutar çok yüksek olabilir.
Zamanaşımı Süresi
Rücu davalarında zamanaşımı genellikle:
- 2 yıl (öğrenme tarihinden itibaren)
- 10 yıl (olay tarihinden itibaren)
olarak uygulanabilir.
Rücuya Karşı Savunma İmkânları
İşleten şu savunmaları ileri sürebilir:
- Kapasite aşımının kazaya etkili olmadığı
- Kusurun karşı tarafta olduğu
- Sigorta şirketinin fazla ödeme yaptığı
- Poliçe hükümlerinin yanlış yorumlandığı
Her somut olay ayrı değerlendirilir.
Yargı Uygulamasında Eğilim
Mahkemeler, istiap haddinin aşılmasını ağır ihlal olarak değerlendirmekle birlikte, rücu için mutlaka nedensellik bağının kurulmasını aramaktadır.
Sadece ruhsattaki sayının aşılması tek başına yeterli görülmeyebilir.
Kapasite Aşımı Rücu Riskini Artırır
İstiap haddinin aşılması halinde sigorta şirketinin işletene rücu hakkı doğabilir. Ancak bu hak otomatik değildir; kazaya etkisi somut şekilde ispat edilmelidir.
Ticari araç işletenleri açısından bu durum ciddi mali risk doğurur. Bu nedenle kapasite sınırlarına uyulması yalnızca idari değil, aynı zamanda hukuki ve mali güvenlik açısından da büyük önem taşır.