Ücret, işçinin emeğinin karşılığı olup iş hukukunun en temel unsurlarından biridir. İşverenin ücret ödeme borcu, sadece sözleşmeden değil, aynı zamanda kanundan doğan zorunlu bir yükümlülüktür. Buna rağmen uygulamada işçilerin maaşlarının geç ödenmesi, eksik yatırılması ya da hiç ödenmemesi gibi durumlarla sıkça karşılaşılmaktadır.
Maaşı ödenmeyen işçi, hukuken koruma altındadır ve çeşitli yasal haklara sahiptir. Bu yazıda maaşı ödenmeyen işçinin hangi haklara sahip olduğu, hangi yollarla bu haklarını kullanabileceği ve hukuki sürecin nasıl işleyeceği ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
Ücret Nedir ve Ne Zaman Ödenmelidir?
Ücret, işçinin iş görme borcunun karşılığıdır ve kural olarak en geç ayda bir ödenmelidir. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile daha kısa ödeme süreleri belirlenebilir; ancak bu süreler işçi aleyhine uzatılamaz.
Ücretin zamanında ödenmemesi, işverenin sözleşmeye aykırı davrandığı anlamına gelir.
Maaşı Ödenmeyen İşçi Hangi Haklara Sahiptir?
Maaşı ödenmeyen işçinin sahip olduğu haklar hem iş hukuku hem de borçlar hukuku çerçevesinde değerlendirilir.
Ücret Alacağı Talep Etme Hakkı
İşçi, ödenmeyen maaşlarını ücret alacağı olarak talep edebilir. Bu talep;
- İş sözleşmesi devam ederken
- İş sözleşmesi sona erdikten sonra
ileri sürülebilir.
Ücret alacağı, işçinin vazgeçemeyeceği temel haklardandır.
Maaşı Ödenmeyen İşçi Çalışmaktan Kaçınabilir Mi?
Evet. Ücreti ödenmeyen işçi, kanunda belirtilen şartlar oluştuğunda çalışmaktan kaçınma hakkını kullanabilir.
Çalışmaktan Kaçınma Hakkının Şartları
- Ücretin ödenmemesi,
- Bu durumun en az 20 gün sürmesi,
- Mücbir bir nedenin bulunmaması
halinde işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir.
Bu süre boyunca işçi çalışmadığı için işten çıkarılamaz ve ücret kesintisi yapılamaz.
Maaşı Ödenmeyen İşçi Haklı Fesih Yapabilir Mi?
Evet. Maaşın zamanında ve tam olarak ödenmemesi, işçi açısından haklı fesih sebebidir.
Haklı Fesih Halinde İşçinin Hakları
İşçi, maaşı ödenmediği için iş sözleşmesini haklı nedenle feshederse:
- Kıdem tazminatına hak kazanır
- Ücret ve diğer işçilik alacaklarını talep edebilir
- İhbar tazminatı ödemez
Ancak haklı fesih hakkının makul süre içinde kullanılması gerekir.
Maaşı Geç Ödenen İşçi Faiz Talep Edebilir Mi?
Evet. Ücretin geç ödenmesi halinde işçi, mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı üzerinden faiz talep edebilir. Faiz, ücretin ödenmesi gereken tarihten itibaren işlemeye başlar.
Bu faiz hakkı, işçinin ayrıca talep etmesi gereken bir haktır.
Maaşı Ödenmeyen İşçi Dava Açabilir Mi?
Maaşı ödenmeyen işçi, ücret alacağı davası açabilir. Ancak dava açmadan önce bazı usul şartlarının yerine getirilmesi gerekir.
Arabuluculuk Zorunlu Mudur?
Evet. Maaş ve ücret alacaklarına ilişkin davalar, zorunlu arabuluculuk kapsamındadır. İşçi, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorundadır.
Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamazsa, son tutanak ile birlikte dava açılabilir.
Maaşı Ödenmeyen İşçi İşten Çıkarılırsa Ne Olur?
Maaşı ödenmediği için çalışmaktan kaçınan veya haklı fesih yapan işçi işten çıkarılırsa, bu durum haksız veya geçersiz fesih olarak değerlendirilebilir.
Bu halde işçi;
- Kıdem ve ihbar tazminatı
- İşe iade (şartları varsa)
- Ücret ve diğer alacaklar
talep edebilir.
Bordro İmzalıysa Maaş Alacağı Talep Edilebilir Mi?
İşçinin imzasını taşıyan bordro, kural olarak ücretin ödendiğine karine teşkil eder. Ancak;
- Bordroda ihtirazi kayıt bulunması,
- Bordronun gerçeği yansıtmadığının ispatı
halinde işçi, bordroya rağmen maaş alacağı talep edebilir.
Maaşı Elden Ödenen İşçinin Hakları Var Mıdır?
Evet. Maaşın elden ödenmesi, tek başına hukuka aykırı olmasa da ispat açısından sorun yaratır. Elden ödeme yapılmasına rağmen maaşın eksik veya hiç ödenmemesi halinde işçi haklarını talep edebilir.
Bu durumda tanık beyanları ve yazılı deliller önem kazanır.
Maaşı Ödenmeyen İşçi Zamanaşımı Süresi
Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bu süre, ücretin ödenmesi gereken tarihten itibaren işlemeye başlar.
Zamanaşımına uğrayan maaş alacakları dava yoluyla talep edilemez.
Maaşı Ödenmeyen İşçinin Sosyal Güvenlik Hakları
Maaşın ödenmemesi, işverenin SGK primlerini yatırmaması anlamına gelmez. Ancak uygulamada bu iki durum çoğu zaman birlikte görülmektedir.
Sigortasız çalıştırma söz konusuysa işçi ayrıca:
- Hizmet tespiti davası
- Primlerin yatırılmasını talep etme
haklarına sahiptir.
Maaşı Ödenmeyen İşçinin İspat Yükü
Ücretin ödendiğini işveren ispatlamak zorundadır. İşçi, maaşının ödenmediğini iddia ettiğinde işveren bunu belgeyle kanıtlamalıdır.
Banka kayıtları, bordrolar ve ödeme belgeleri ispat açısından belirleyicidir.
Maaşı Ödenmeyen İşçinin Psikolojik Baskı Görmesi
Ücretin sürekli ödenmemesi, işçiye karşı bir baskı ve yıldırma aracı olarak kullanılıyorsa, bu durum işçi açısından ayrıca hukuki sonuçlar doğurabilir. Somut olayın özelliklerine göre manevi tazminat gündeme gelebilir.
Yargı Uygulamasında Maaşın Ödenmemesi
Mahkemeler ve yüksek yargı, maaşın ödenmemesini işveren açısından ağır bir sözleşme ihlali olarak kabul etmektedir. İşçinin korunması ilkesi gereği, ücret alacağına ilişkin davalarda işçi lehine yorum yapılmaktadır.
Maaşı Ödenmeyen İşçi Yalnız Değildir
Maaşın ödenmemesi, işçinin temel yaşam hakkını doğrudan etkileyen ciddi bir ihlaldir. Hukuk sistemi, maaşı ödenmeyen işçiye;
- Ücret alacağı talep etme
- Çalışmaktan kaçınma
- Haklı fesih
- Faiz ve dava hakkı
gibi güçlü haklar tanımıştır.
Bu nedenle maaşı ödenmeyen işçilerin, hak kaybına uğramamak için hukuki süreci doğru ve zamanında yürütmeleri büyük önem taşır.