Meslek hastalığı, çalışanın yaptığı işin niteliği veya çalışma koşulları nedeniyle zaman içinde sağlığını kaybetmesi sonucu ortaya çıkan ve çalışma hayatında ciddi sonuçlar doğuran bir durumdur. Meslek hastalığına yakalanan işçiler, hem sosyal güvenlik hukuku kapsamında bazı haklara hem de işverenin kusuru varsa tazminat talep etme hakkına sahiptir.
Meslek hastalığına dayalı tazminat davaları, teknik ve tıbbi yönü güçlü olan, delil ve süre bakımından dikkatle yürütülmesi gereken davalardır. Bu yazıda meslek hastalığı kavramı, tazminat davasının şartları, istenebilecek tazminatlar ve dava süreci ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
Meslek Hastalığı Nedir?
Meslek hastalığı; işçinin, çalıştığı işin niteliğinden veya işin yürütüm koşullarından kaynaklanan, tekrarlanan veya uzun süreli etkilere bağlı olarak ortaya çıkan hastalıklardır.
Meslek hastalığı, ani bir olay sonucu meydana gelen iş kazasından farklı olarak, genellikle zaman içinde gelişir.
Meslek Hastalığı ile İş Kazası Arasındaki Fark
- İş kazası, ani ve beklenmedik bir olay sonucu meydana gelir.
- Meslek hastalığı, işin doğası gereği zamanla ortaya çıkar.
Her iki durumda da işçi, şartları varsa tazminat talep edebilir; ancak ispat yöntemleri ve tespit süreçleri farklıdır.
Meslek Hastalığı Nasıl Tespit Edilir?
Meslek hastalığının varlığı, idari ve tıbbi bir süreç sonucunda tespit edilir.
Sağlık Kurulu Raporu
Meslek hastalığı iddiasının kabul edilebilmesi için yetkili sağlık kurullarından alınmış meslek hastalığı raporu gereklidir. Bu rapor, hastalığın işle illiyet bağını ortaya koyar.
İlliyet Bağı (Nedensellik) Şartı
Hastalığın, işçinin yaptığı işle nedensel bağlantısının bulunması gerekir. İş ile hastalık arasında bağ kurulamazsa meslek hastalığından söz edilemez.
Meslek Hastalığı Nedeniyle Tazminat Davası Açılabilir Mi?
Evet. Meslek hastalığına yakalanan işçi, işverenin kusuru bulunması halinde maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Ayrıca işçinin ölümü halinde yakınları da tazminat talep edebilir.
Tazminat davası, sosyal güvenlikten bağımsız olarak işverene karşı açılır.
Meslek Hastalığı Tazminat Davası Açma Şartları
Meslek hastalığı nedeniyle tazminat davası açılabilmesi için bazı şartların bulunması gerekir.
Meslek Hastalığının Varlığı
Öncelikle işçinin meslek hastalığına yakalandığının resmi olarak tespit edilmiş olması gerekir.
İşverenin Kusuru
Tazminat davasında esas olan, işverenin:
- İş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almaması,
- Denetim ve gözetim yükümlülüğünü ihlal etmesi
gibi kusurlu davranışlarının bulunmasıdır.
Zararın Meydana Gelmesi
İşçinin bedensel veya ruhsal zarara uğraması, çalışma gücünün azalması ya da ölümü halinde zarar unsuru oluşur.
Meslek Hastalığında Kusur Nasıl Belirlenir?
Kusur, bilirkişi raporlarıyla tespit edilir. Bilirkişiler;
- İşin niteliğini,
- Alınması gereken önlemleri,
- Fiilen alınan tedbirleri
değerlendirerek kusur oranlarını belirler.
Meslek Hastalığı Nedeniyle Maddi Tazminat
Meslek hastalığı nedeniyle maddi tazminat, işçinin uğradığı ekonomik kayıpların giderilmesini amaçlar.
Maddi Tazminat Kapsamı
- Geçici iş göremezlik zararları
- Sürekli iş göremezlik zararları
- Tedavi giderleri
- Çalışma gücü kaybı nedeniyle gelir kaybı
Meslek Hastalığı Nedeniyle Manevi Tazminat
Meslek hastalığı, işçinin yaşam kalitesini ve psikolojik durumunu ciddi şekilde etkileyebilir. Bu nedenle işçi, yaşadığı acı ve ıstırap karşılığında manevi tazminat talep edebilir.
Manevi tazminat miktarı, olayın ağırlığı ve kusur oranına göre belirlenir.
Ölümle Sonuçlanan Meslek Hastalığında Tazminat
Meslek hastalığı sonucu işçinin ölmesi halinde, işçinin yakınları tarafından tazminat davası açılabilir.
Kimler Tazminat Talep Edebilir?
- Eş
- Çocuklar
- Anne ve baba
- Destekten yoksun kalan diğer kişiler
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı
Ölen işçinin desteğinden yoksun kalan kişiler, destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Bu tazminat, işçinin yaşasaydı sağlayacağı maddi destek esas alınarak hesaplanır.
Meslek Hastalığı Tazminat Davasında Zamanaşımı
Meslek hastalığına dayalı tazminat davalarında zamanaşımı süresi 10 yıldır. Bu süre, zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren başlar.
Zamanaşımı sürelerinin doğru hesaplanması, hak kaybı yaşanmaması açısından kritik öneme sahiptir.
Meslek Hastalığı Tazminat Davasında Arabuluculuk Zorunlu Mu?
Meslek hastalığının tespitine ilişkin davalarda arabuluculuk zorunlu değildir. Ancak meslek hastalığına dayalı maddi ve manevi tazminat taleplerinde, talebin niteliğine göre arabuluculuk şartı gündeme gelebilir.
Uygulamada dava öncesi sürecin doğru planlanması önemlidir.
Meslek Hastalığı Davalarında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli Mahkeme
Meslek hastalığı nedeniyle açılacak tazminat davalarında görevli mahkeme İş Mahkemesidir.
Yetkili Mahkeme
- İşçinin çalıştığı yer
- İşverenin yerleşim yeri
mahkemeleri yetkilidir.
Meslek Hastalığı Davasında İspat Yükü
Meslek hastalığı davalarında:
- Hastalığın meslekle bağlantısını işçi,
- İşverenin kusurunu kural olarak işçi
ispatlamakla yükümlüdür. Ancak iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri gereği, ispat kolaylığı çoğu zaman işçi lehine yorumlanır.
Yargı Uygulamasında Meslek Hastalığı Davaları
Yargı kararlarında, meslek hastalığı iddiaları bilirkişi ve sağlık raporları ışığında titizlikle incelenmektedir. Özellikle illiyet bağı ve kusur oranları davanın sonucunu belirleyen temel unsurlardır.
Meslek Hastalığı Nedeniyle Açılan Davalar Ne Kadar Sürer?
Meslek hastalığı davaları, teknik yönü ağır bastığı için genellikle:
- 1,5 – 3 yıl arasında sonuçlanmaktadır.
Raporlar, bilirkişi incelemeleri ve itirazlar süreci uzatabilmektedir.
Meslek Hastalığı Davalarında Sık Yapılan Hatalar
- Tespit süreci tamamlanmadan dava açılması
- Zamanaşımı süresinin kaçırılması
- Kusur ve illiyet bağının yeterince ortaya konulamaması
Bu hatalar, davanın reddine yol açabilir.
Meslek Hastalığı Tazminat Davaları Uzmanlık Gerektirir
Meslek hastalığı nedeniyle açılacak tazminat davaları, hem tıbbi hem de hukuki bilgi gerektiren karmaşık davalardır. İşçinin uğradığı zararların tam olarak tazmin edilebilmesi için tespit sürecinin doğru yürütülmesi, delillerin eksiksiz toplanması ve sürelere dikkat edilmesi büyük önem taşır.
Bu nedenle meslek hastalığına dayalı tazminat taleplerinin hukuki destekle takip edilmesi, hak kaybı yaşanmaması açısından kritik rol oynar.