Sendikal hak ve özgürlükler, çalışma hayatının temel güvenceleri arasında yer alır. İşçinin sendikaya üye olması, sendikal faaliyete katılması veya sendikal nedenlerle ayrımcılığa uğramaması anayasal ve yasal güvence altındadır. Buna rağmen uygulamada, işçilerin sendikal faaliyetleri nedeniyle baskı gördüğü, işten çıkarıldığı ya da olumsuz muameleye maruz kaldığı durumlarla karşılaşılabilmektedir.
Bu gibi hallerde işçi, sendikal tazminat davası açarak uğradığı hak ihlalinin giderilmesini talep edebilir. Bu yazıda sendikal tazminat davasının ne olduğu, hangi şartlarda açılabileceği, tazminatın miktarı ve dava süreci ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
Sendikal Tazminat Nedir?
Sendikal tazminat; işverenin, işçiye karşı sendikal nedenle hukuka aykırı işlem yapması veya iş sözleşmesini feshetmesi halinde, işçiye ödemekle yükümlü olduğu özel bir tazminattır.
Bu tazminat, işçinin sendikal haklarını kullanmasının engellenmesini önlemeyi ve işvereni caydırmayı amaçlar.
Sendikal Haklar Nelerdir?
İşçilerin sahip olduğu başlıca sendikal haklar şunlardır:
- Sendikaya üye olma veya olmama
- Sendikadan ayrılma
- Sendikal faaliyete katılma
- Sendikal temsilcilik yapma
- Sendikal nedenlerle ayrımcılığa uğramama
Bu hakların kullanılması, işveren tarafından olumsuz sonuçlara bağlanamaz.
Sendikal Tazminat Davası Hangi Hallerde Açılır?
Sendikal tazminat davası, işverenin sendikal hakları ihlal eden davranışları halinde gündeme gelir.
Sendikal Nedenle İşten Çıkarma
İşçinin;
- Sendikaya üye olması,
- Sendikal faaliyetlere katılması,
- Sendikal temsilci olması
nedeniyle işten çıkarılması halinde sendikal tazminat davası açılabilir.
Sendikal Nedenle Ayrımcılık Yapılması
İşverenin;
- Sendikalı işçiye daha düşük ücret vermesi,
- Terfi veya primden mahrum bırakması,
- Çalışma koşullarını ağırlaştırması
gibi ayrımcı uygulamaları da sendikal tazminat talebine konu olabilir.
Sendikal Nedenin Varlığı Nasıl Belirlenir?
Sendikal tazminat davalarında en kritik husus, fesih veya işlemin sendikal nedene dayanıp dayanmadığının ortaya konulmasıdır.
Mahkeme, somut olayın özelliklerine göre;
- Zamanlama,
- Tanık beyanları,
- Yazılı belgeler,
- İşyerindeki genel uygulamalar
gibi unsurları birlikte değerlendirir.
Sendikal Tazminat Davası Açma Şartları
Sendikal tazminat davası açılabilmesi için bazı şartların bulunması gerekir.
Sendikal Faaliyetin Varlığı
İşçinin, sendikaya üyeliği veya sendikal faaliyeti bulunmalıdır. Bu faaliyetin yasal ve meşru olması yeterlidir.
İşverenin Hukuka Aykırı Davranışı
İşverenin, sendikal faaliyet nedeniyle işçiye karşı olumsuz işlem yapması veya fesihte bulunması gerekir.
Nedensellik Bağı
İşverenin yaptığı işlem ile işçinin sendikal faaliyeti arasında nedensel bağ bulunmalıdır.
Sendikal Tazminat Miktarı Ne Kadardır?
Sendikal tazminat, kanunen en az bir yıllık ücret tutarındadır. Mahkeme, olayın ağırlığına göre bu tutarın üzerine çıkabilir.
Sendikal tazminat;
- İşe iade tazminatından,
- Kıdem ve ihbar tazminatından
bağımsızdır ve ayrıca ödenir.
Sendikal Tazminat ile İşe İade Davası Birlikte Açılabilir Mi?
Evet. İş güvencesi kapsamında bulunan işçiler, sendikal nedenle işten çıkarılmışlarsa;
- İşe iade davası
- Sendikal tazminat talebi
birlikte ileri sürülebilir.
İşe iade davası kabul edilirse ve işveren işçiyi işe başlatmazsa, sendikal tazminata ek olarak işe başlatmama tazminatı da gündeme gelebilir.
Sendikal Tazminat ile Kötü Niyet Tazminatı Arasındaki Fark
Sendikal tazminat ve kötü niyet tazminatı farklı hukuki dayanaklara sahiptir.
- Sendikal tazminat: Sendikal hakların ihlali halinde söz konusu olur.
- Kötü niyet tazminatı: İşverenin feshi dürüstlük kuralına aykırı şekilde yapması halinde gündeme gelir.
Aynı olayda her iki tazminatın birlikte talep edilmesi mümkün olmayabilir; somut duruma göre değerlendirme yapılır.
Sendikal Tazminat Davasında Arabuluculuk Zorunlu Mudur?
Sendikal tazminat talepleri, iş sözleşmesinin feshi veya işçilik alacaklarıyla birlikte ileri sürülüyorsa zorunlu arabuluculuk kapsamına girebilir.
Ancak sendikal tazminatın niteliğine göre, arabuluculuk şartının bulunup bulunmadığı somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.
Sendikal Tazminat Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli Mahkeme
Sendikal tazminat davalarında görevli mahkeme İş Mahkemesidir.
Yetkili Mahkeme
- İşçinin çalıştığı yer
- İşverenin yerleşim yeri
mahkemeleri yetkilidir.
Sendikal Tazminat Davasında İspat Yükü
Sendikal tazminat davalarında ispat yükü kural olarak işçiye aittir. Ancak işçi, sendikal faaliyetin varlığını ve işverenin olumsuz işlemini ortaya koyduğunda, işveren feshin veya işlemin sendikal nedene dayanmadığını ispatlamak zorunda kalabilir.
Bu yönüyle ispat yükü yer değiştirebilir.
Sendikal Tazminat Davasında Zamanaşımı
Sendikal tazminat taleplerinde zamanaşımı süresi 5 yıldır. Süre, fesih tarihinden veya sendikal ayrımcılığın öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Zamanaşımı süresinin kaçırılması, tazminat hakkının kaybına yol açar.
Yargı Uygulamasında Sendikal Tazminat
Mahkemeler, sendikal tazminat davalarında sendikal özgürlüklerin korunmasını esas almakta ve işverenin keyfi uygulamalarına karşı işçiyi koruyucu yorumlar yapmaktadır. Özellikle sendikaya üyelikten kısa süre sonra yapılan fesihler, sendikal neden yönünden dikkatle incelenmektedir.
Sendikal Tazminat Davası Ne Kadar Sürer?
Sendikal tazminat davaları, dosyanın kapsamına ve delil durumuna göre ortalama:
- 8 ay – 1,5 yıl
arasında sonuçlanmaktadır. İstinaf ve temyiz süreçleriyle bu süre uzayabilir.
Sendikal Tazminat Davalarında Sık Yapılan Hatalar
- Sendikal nedenin yeterince ispatlanamaması
- Sürelerin kaçırılması
- Yanlış tazminat türünün talep edilmesi
Bu hatalar, davanın reddiyle sonuçlanabilir.
Sendikal Tazminat Sendikal Özgürlüğün Güvencesidir
Sendikal tazminat davası, işçilerin sendikal haklarını özgürce kullanabilmelerini sağlamak amacıyla öngörülmüş güçlü bir hukuki koruma mekanizmasıdır. İşverenin sendikal faaliyetlere müdahalesi veya bu nedenle fesihte bulunması, ciddi hukuki sonuçlar doğurur.
Bu nedenle sendikal hak ihlallerine karşı zamanında ve doğru hukuki yollara başvurulması, hak kaybı yaşanmaması açısından büyük önem taşır.