Trafiğe çıkan her motorlu aracın zorunlu trafik sigortası yaptırması yasal bir zorunluluktur. Buna rağmen uygulamada sigortasız araç kullanımı hâlâ önemli bir sorun olmaya devam etmektedir. Sigortasız bir araçla trafik kazasına karışılması durumunda ise hem hukuki hem de mali sonuçlar oldukça ağır olabilir.
Sigortasız araçla kaza yapmak yalnızca idari para cezası anlamına gelmez; aynı zamanda yüksek tutarlı tazminat sorumluluğu doğurabilir. Bu yazıda sigortasız araçla trafik kazasına karışılması halinde ortaya çıkan hukuki sonuçlar, Güvence Hesabı’nın rolü ve işletenin sorumluluğu ayrıntılı şekilde ele alınmaktadır.
Zorunlu Trafik Sigortası Nedir?
Zorunlu trafik sigortası, bir motorlu aracın üçüncü kişilere verdiği zararları karşılamak amacıyla yaptırılması zorunlu olan bir sigorta türüdür.
Bu sigorta:
- Maddi zararları
- Bedensel zararları
- Ölüm halinde destekten yoksun kalma tazminatını
poliçe limiti dahilinde karşılar.
Ancak sigorta yalnızca üçüncü kişilerin zararını teminat altına alır; araç sahibinin kendi zararını kapsamaz.
Sigortasız Araç Kullanmanın Hukuki Sonuçları
Zorunlu trafik sigortası yaptırmamak:
- İdari para cezası
- Aracın trafikten men edilmesi
- Tescil işlemlerinde engel
- Kaza halinde ağır mali sorumluluk
gibi sonuçlar doğurur.
En ağır sonuç ise kazaya karışılması halinde ortaya çıkar.
Sigortasız Araç Kazaya Sebep Olursa Ne Olur?
Sigortasız bir araç kazaya sebep olmuşsa, zarar gören kişinin tazminat hakkı ortadan kalkmaz. Bu durumda devreye Güvence Hesabı girer.
Güvence Hesabı Nedir?
Güvence Hesabı, zorunlu trafik sigortası bulunmayan araçların neden olduğu kazalarda mağdur olan kişilerin zararını karşılamak amacıyla oluşturulmuş bir fondur.
Bu sistem sayesinde zarar gören kişi, sigorta yok diye mağdur edilmez.
Güvence Hesabı Hangi Zararları Karşılar?
Güvence Hesabı genellikle:
- Ölüm nedeniyle destekten yoksun kalma
- Sürekli sakatlık (maluliyet)
- Bedensel zararlar
gibi zararları karşılar.
Ancak her zarar kalemi kapsam dahilinde değildir; özellikle bazı maddi zararlar sınırlı olabilir.
Güvence Hesabı Ödeme Yaptıktan Sonra Ne Olur?
Güvence Hesabı, zarar görene ödeme yaptıktan sonra sigortasız araç işletenine rücu eder.
Yani:
- Mağdurun zararı karşılanır.
- Daha sonra yapılan ödeme işletene geri istenir.
Bu durum, işleten açısından ciddi mali yük doğurur.
İşletenin Sorumluluğu
Karayolları Trafik Kanunu’na göre işleten:
- Aracın maliki
- Aracı fiilen işleten
- Aracın ekonomik riskini taşıyan kişi
olarak tanımlanır.
Sigortasız araçla kazaya sebep olunması halinde işleten, doğrudan ve sınırsız sorumluluk altına girer.
Sigortasız Araçta Sürücü ile İşleten Arasındaki Fark
Kimi zaman sürücü ile işleten farklı kişiler olabilir.
- Sürücü kazaya sebep olan kişidir.
- İşleten ise araç üzerindeki hukuki ve ekonomik sorumluluğa sahip kişidir.
Güvence Hesabı çoğu zaman her iki kişiye de rücu edebilir.
Sigortasız Araçta Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?
Tazminat miktarı şu unsurlara göre belirlenir:
- Kusur oranı
- Maluliyet oranı
- Ölüm halinde destek hesaplaması
- Gelir durumu
- Yaş ve yaşam beklentisi
Hesaplama genellikle bilirkişi ve aktüerya uzmanları tarafından yapılır.
Kusur Oranının Etkisi
Eğer sigortasız araç sürücüsü:
- Tam kusurluysa → Tüm zarardan sorumlu olur.
- Kısmi kusurluysa → Kusur oranı kadar sorumludur.
Ancak sigorta olmadığı için ödenecek tutar işleten açısından doğrudan kişisel borç niteliğindedir.
Ceza Sorumluluğu
Sigortasız araçla kazaya karışılması halinde:
- Taksirle yaralama
- Taksirle öldürme
suçları gündeme gelebilir.
Ayrıca sigortasız araç kullanma nedeniyle idari yaptırım uygulanır.
Sigortasız Araçta Maddi Zararlar
Bedensel zararlar Güvence Hesabı tarafından karşılanabilirken, bazı maddi zararlar (örneğin araç hasarı) her durumda kapsam dahilinde olmayabilir.
Bu durumda mağdur doğrudan işletene karşı dava açabilir.
Zamanaşımı Süresi
Sigortasız araç kazalarında tazminat talepleri için genel zamanaşımı:
- 2 yıl (zararın öğrenilmesinden itibaren)
- 10 yıl (kaza tarihinden itibaren)
şeklindedir.
Ceza davası varsa daha uzun süreler uygulanabilir.
Sigortasız Araç İşletenine Açılacak Dava
Zarar gören kişi veya Güvence Hesabı:
- İşletene karşı Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava açabilir.
Bu davada işleten:
- Maddi tazminat
- Manevi tazminat
- Faiz
- Yargılama giderleri
ödemekle yükümlü olabilir.
Rücu Riskinin Büyüklüğü
Özellikle:
- Ağır yaralanmalı
- Kalıcı sakatlıklı
- Ölümlü kazalarda
tazminat miktarları milyonlarca liraya ulaşabilir.
Sigortasız araç işleteni, bu tutarları kişisel malvarlığı ile karşılamak zorunda kalabilir.
Sigortasız Araçta Savunma İmkânları
İşleten şu savunmaları ileri sürebilir:
- Kusur bulunmadığı
- Mücbir sebep
- Karşı tarafın tam kusurlu olduğu
- Zarar miktarının hatalı hesaplandığı
Ancak sigorta olmadığı için mali risk oldukça yüksektir.
Yargı Uygulamasında Eğilim
Mahkemeler, sigortasız araç işletenini kusur ve sorumluluk ilkeleri çerçevesinde değerlendirmekte ve mağdurun zararının korunmasını öncelik olarak kabul etmektedir.
Sigortasızlık, işleten açısından ağır sorumluluk doğuran bir durum olarak görülmektedir.
Sigortasız Araç Büyük Mali Risk Demektir
Sigortasız araçla trafik kazasına karışmak, yalnızca idari bir ihlal değildir. Bu durum, işleten ve sürücü açısından yüksek tutarlı tazminat sorumluluğu doğurabilir.
Güvence Hesabı mağduru korur; ancak yaptığı ödemeyi işletene rücu eder. Bu nedenle zorunlu trafik sigortasının yaptırılması yalnızca yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda mali güvence açısından hayati bir önlemdir.